Uluslararası düzenin değişmekte olduğu genel olarak kabul edilen bir durum haline geldi. Değişimin nedenleri enerji jeopolitiği bağlamında ele alındığında küresel ve bölgesel gelişmelerin meydana gelme nedenleri ve gelecek öngörüleri netlik kazanıyor.
Hürmüz Boğazı’ndaki deniz yolu ticaretinin kapanması/kesintiye uğraması Suriye ve Doğu Akdeniz’in enerji jeopolitiğini de etkilemektedir. ABD’nin Türkiye Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Thomas Barrack düşünce kuruluşu Atlantik Konseyi’ndeki konuşmasında, enerji alanındaki kararların piyasa ekonomisinden ziyade güvenlik perspektifiyle alınacağını ifade etmiş, Suriye’nin jeopolitik ve coğrafi olarak Hürmüz ve Kızıldeniz odaklı enerji tedarik sorunlarına çözüm olabileceğini söylemiştir. Deniz yolları jeopolitik koz haline getirildiğinde, karasal tedarik rotaları (piyasa ekonomisi mantığıyla ilk tercih olmasa bile) enerji güvenliği açısından mantıklı tercih olmaktadır (Barrack;2026).
Bu bağlamda, Suriye’nin Orta Doğu petrol ve doğal gaz ihracatındaki rolü önümüzdeki dönemde artacaktır. Chevron ile Suriye Petrol Şirketi arasındaki anlaşmaya göre Suriye deniz yetki alanındaki birinci aşama petrol ve doğal gaz araştırması 2026-2027 yıllarında yapılacaktır (Reuters; 2026). Böylelikle, Suriye’nin Orta Doğu petrol ve doğal gaz üretim ve tedarikinde daha fazla rol olması planlanmaktadır. Suriye’den ihraç edilen petrol ve doğal gaz (Baniyas Limanı ve Tartus Limanı aracılığıyla) Avrupa ve dünya pazarına ulaşacaktır. Söz konusu gelişmeyle birlikte Doğu Akdeniz’in uluslararası siyasi ve ekonomik önemi daha da artacaktır.
Bununla birlikte, Rusya ile Çin uzun dönem etkileri olacak enerji iş birlikleri yapmaktadır. Rusya’nın Avrupa’ya alternatif enerji alıcısı bulma hedefi vardır. Sibirya’nın Gücü (Power of Siberia) doğalgaz boru hattı 2 Aralık 2019 tarihinde gaz tedarikine başlamıştır. Sibirya’nın Gücü’nün devamı olacak ikinci bir proje düşünülmektedir. 2025 yılı verilerine göre Rusya’nın Çin’e doğal gaz ihracatı Avrupa’ya olan doğal gaz ihracatını ilk kez geçmiştir (TASS; 2026). Çin açısından ise Rusya enerji güvenliğinde ve çeşitlendirmesinde stratejik ortaktır. Orta Doğu petrol ve doğal gazını deniz yoluyla (Hürmüz Boğazı, Güney Çin Denizi) tedarik eden Çin, su yollarının kapanması durumunda Rusya üzerinden boru hatları sayesinde enerji ithalatına devam edecektir (Yergin, 2020; 124).
Sonuç yerine
Avrupa’nın Rus doğal gazına olan bağımlılığın azalması ve Rusya-Çin enerji iş birliği dünya düzenindeki değişimin somut göstergeleridir. Çarpıcı olan ise değişime yönelik tepkinin Batı ve Doğu’da birbirinden farklı olması. Batı ülkelerinde özgüven krizi ortaya çıkıp iş birliği azalırken, Doğu’da geleceğe dair umut ve iyimserlik mevcut. Batı’da ayrışma emareleri belirirken, Doğu’da yeni ortaklıklar oluşuyor. Tarihi İpek Yolu’nu teşkil eden bölge ülkeleri arasındaki ilişkilerin gidişatı 21.yüzyılın gidişatını belirleyecektir (Frankopan, 2018: 25; 230) argümanı, içerisinden geçtiğimiz zamanı tanımlamak için tutarlı bir söylem olabilir.
Kaynakça
Frankopan, P. (2018) The New Silk Roads: the New Asia and the Remaking of the World Order. Vintage Books; New York.
Yergin, D. (2020) The New Map: Energy, Climate, and the Clash of Nations. Penguin Books.
Barrack, T. (2026) The US-Syria Energy Symposium. Atlantic Council.
https://www.atlanticcouncil.org/event/the-us-syria-energy-symposium/
Chevron signs initial exploration deal for Syrian waters with Qatari firm (2026) Reuters.
Gazprom supplied more gas to China than to Europe in 2025 (2026) TASS.
