Türkiye’nin dış politika stratejisinin genel çerçevesi 2023 yılında 14.Büyükelçiler Konferansı’nda belirtilmişti.Türkiye’nin bölgesinde barış ve güvenlik ortamı oluşturulması, dış ilişkilerin yapısal niteliğe kavuşması, refah ortamının geliştirilmesi ve küresel hedeflerin ilerletilmesi (Fidan, 2023). Türkiye’nin Suriye ve Irak’taki girişimleri bölgede barış ve güvenlik ortamının tesis edilmesiyle ilişkilidir. Suudi Arabistan ve Pakistan ile oluşturulan Mekke İttifakı dış ilişkilerin yapısal nitelik kazanması kapsamındadır. Enerji anlaşmaları ve projeleri ise ulusal güvenlik ile ekonomik güvenliğin mutlak bir kesişme noktası.
Hürmüz Boğazı’nın mevcut durumu, Körfez ülkelerinin petrol ve doğal gaz ihracatında sorunlar yaşaması, Doğu Akdeniz hidrokarbon kaynaklarına ilişkin mücadele ve bölgenin enerji kaynaklarının hangi güzergahlar üzerinden Avrupa ve dünya pazarlarına ulaşacağı sorunsalı, Türkiye’nin merkezinde bulunduğu bir konu. Doğu Akdeniz’deki gelişmeler bunun kanıtı niteliğindedir. Örneğin, TürkAkım Doğal Gaz Boru Hattı hizmete giriş töreninden birkaç gün önce İsrail, Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi arasında EastMed Doğal Gaz Boru Hattı Projesi imzalanmıştı. En başından itibaren uygulanabilir bir proje olmayan EastMed Doğu Akdeniz’de en uygun gaz nakil olanaklarına sahip Türkiye’ye yönelik bir siyasi baskı aracı olarak görülmüştür (Gürdeniz, 2020; 144). İsrail’in mevcut yöneticilerinin ve medyasının Türkiye karşıtı söylemlerindeki artış bu kapsamda değerlendirilmelidir.
EastMed projesi Biden yönetimi döneminde ABD’nin desteğini de kaybederek hayata geçmeyen bir enerji projesi olarak kayıtlara geçmiştir. ABD’nin Haziran 2019’da yayınladığı bir haritada EastMed projesi haritada yer almıyor, İsrail’in Doğu Akdeniz’deki doğal gaz kaynakları boru hattı ile İskenderun Körfezi’ne ulaşıyordu (Gürdeniz, 2020; 132). Önümüzdeki dönemde bu ve benzeri projelerin somutlaşması ihtimal dahilindedir.
Türkiye’nin yürütmüş olduğu enerji politikası Suriye-Irak arasındaki Kerkük-Banyas petrol boru hattını da kapsıyor. 28 Temmuz tarihinde TPAO ile BP arasında imzalanan anlaşma ile Türkiye BP Kerkük’ün yüzde 15 hissesini satın aldı. OPEC’in ikinci büyük petrol üreticisi Irak, Hürmüz Boğazı’na alternatif olarak, görülüyor ki, artık Suriye ve yakın bir zamanda Türkiye’yi daha fazla tercih edecek. Beştepe’deki imza töreninde oldukça gündeme gelen Kalkınma Yolu Projesi’nin Irak’ın Basra Körfezi’ndeki Fav Limanı’na kadar ulaşacağını biliyoruz. Katar doğal gazının Fav Limanı üzerinden Türkiye’ye ulaşması da söz konusu olabilir. Bunun ne ölçüde gerçekleşeceği yakın bir dönemde netlik kazanabilir.
Orta Doğu ve Doğu Akdeniz küresel enerji politikalarından bağımsız değil. Bölgenin Avrupa-Asya arasındaki bağlantısı da yeni bir mesele değil. Britanya İmparatorluğu’nun Hindistan’a ulaşmak için Cebelitarık’tan Kıbrıs’a, Kıbrıs’tan Süveyş’e, Süveyş’ten Akabe’ye uzanan askeri ve diplomatik girişimleri tarihi gerçeklerdir. Bugün, Avrupa-Asya deniz ticaret güzergahı yeniden küresel bir mesele haline gelmiştir. Birleşik Devletler’in askeri ve ekonomik güç unsurlarını kullanarak deniz ticaret güzergahlarında değişiklik hedeflediği makul bir argüman. Hürmüz Boğazı’ndan çıkan petrolün Avrupa ve Asya’ya ulaştığı bilinen bir gerçek. Son zamanlarda Asya ülkelerinde enerji fiyatlarında artış ve tedarik sorunları gündeme yansıdı (Terazawa, 2026).
1960’lı yılların ortaları Batı Avrupa ülkelerinin Amerika’nın küresel rolünü sorguladığı bir dönemdi. Lakin, Ortadoğu petrolüne bağımlı olan Batı Avrupa, Ortadoğu petrolünü güvenli bir biçimde tedarik edebilmek için Amerikan güvenlik garantisine ihtiyaç duymuştu(Sander, 1998; 36). Avrupa-ABD arasındaki güncel anlaşmazlıklar ve Hürmüz Boğazı’ndaki sorunlar küresel düzende yaşanan değişimi ve ittifak mensupları arasındaki çıkar çatışmalarına işaret etmektedir.
Kaynakça
Gürdeniz, C. (2020). Doğu Akdeniz: Mavi Vatan’ın Güney Cephesi. Pankuş Yayınları.
Fidan, H. (2023). Dışişleri Bakanı Sayın Hakan Fidan’ın 14.Büyükelçiler Konferansı Açılışında Yaptığı Konuşma. T.C. Dışişleri Bakanlığı.
Sander, O. (1998). Türkiye’nin Dış Politikası. İmge Kitabevi.
Türkiye, BP İle Beraber Kerkük’teki Sahalara Ortak Oldu (2026). T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı.
https://enerji.gov.tr/haber-detay?id=31880
Terazawa, T. (2026). The global energy crisis is foremost an Asian energy crisis. It needs an Asian response. World Economic Forum.
https://www.weforum.org/stories/energy-transition/asian-energy-crisis-security-hormuz/
