Hürmüz Boğazı’na alternatif enerji güzergahları gündemdeki yerini koruyor. Son olarak Suriye ve Irak, Birleşik Devletler yönetiminin ev sahipliğinde 17 Temmuz Cuma günü Beyaz Saray’da anlaşma imzaladı. Anlaşma, 2003 yılından bugüne kadar faaliyet dışında kalan Irak (Kerkük)- Suriye (Banyas) petrol boru hattının yenilenmesi ve faaliyete geçirilmesini kapsıyor. Bu kapsamda, Irak petrolü Suriye’nin Doğu Akdeniz’deki Banyas Limanı’na ulaşarak ve ihraç edilecek (Aljazeera, 2026).
Irak Başbakanı anlaşma öncesinde Vaşington’da temaslarda bulunmuş ve Başkan Trump ile Beyaz Saray’da görüşmüştü. Irak, boru hattının yeniden faaliyete geçmesine ek olarak Chevron ile iki ayrı anlaşma imzaladı. Chevron’dan yapılan açıklamaya göre anlaşmalar Irak’ın petrol üretimini artırmaya yönelik. Bununla birlikte, bir diğer Amerikan şirketi ConocoPhilips, BP Kerkük Enerji Şirketi’nin yüzde 42’lik hissesini satın alacak (ConocoPhilips, 2026).
Kerkük-Banyas petrol boru hattının yeniden faaliyete geçirileceğini Birleşik Devletler Türkiye Büyükelçisi ve Suriye-Irak Özel Temsilcisi Thomas Barrack Mart ayında katıldığı enerji sempozyumunda ifade etmişti (Barrack, 2026). Irak temsilciliği görevini de üstlenen Büyükelçi Barrack’ın çalışma gündeminde bölgenin enerji alt yapısının jeopolitik koşullara göre yeniden düzenlenmesi ön sırada yer almaktadır.
Körfez’deki düzenin değişmesi ve alternatif rotaların gündeme gelmesi Türkiye ve Doğu Akdeniz’i doğrudan etkilemektedir. Kerkük-Ceyhan boru hattının anlaşma süresi dolmuş, bir yıllığına uzatılmıştı. Türkiye, Irak ve bölge petrollerinin Kalkınma Yolu kapsamında Türkiye üzerinden Avrupa piyasasına ihraç edilmesini hedefliyor. Kerkük-Ceyhan boru hattının kapasitesinin artırılması ve Basra Körfezi’ne uzatılması Türkiye’nin takip ettiği bir politikadır.
Türkiye ve Doğu Akdeniz Enerji Jeopolitiği
Türkiye-KKTC arasında doğal gaz boru hattı yapımına ilişkin mutabakat zaptı 10 Temmuz tarihinde Lefkoşa’da imzalandı ve saha çalışmaları başladı. Oruç Reis 30 Ağustos’a kadar sismik araştırma faaliyetinde bulunacak. Türkiye-KKTC doğal gaz boru hattının bölgesel enerji projelerinin parçası olma ihtimalinden de bahsedilmektedir.
Kıbrıs doğal gaz rezervlerinin yanı sıra İsrail’in doğal gaz kaynaklarının hangi yöntemle ihraç edileceği 2023’ten itibaren gündemden düşmüş bir konu gibi gözükmekle birlikte önümüzdeki dönemde tekrar ön plana çıkabilir.
Yunanistan-Güney Kıbrıs-İsrail arasındaki EastMed projesinin gerçekleşmesi artık ön görülmüyor. Biden yönetimi EastMed projesini desteklemeyeceğini Ocak 2022’de duyurmuştu (Reuters, 2022; DW, 2022).
3 Eylül 2023 tarihinde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar İsrailli mevkidaşı Yisrael Katz (mevcut savunma bakanı) ile telefon görüşmesi gerçekleştirmiş, doğal gaz iş birliği konusuna değinilmişti (T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, 2023). 20 Eylül tarihinde İsrail Başbakanı Netanyahu New York’taki Türk Evi’nde ağırlanmıştı (İletişim Başkanlığı, 2023). Görüşme sonrasında olası enerji iş birlikleri basına yansımıştı. İsrail enerji kaynaklarının Avrupa’ya taşınması için en makul güzergâh Türkiye olarak görülüyordu (Duran, 2023).
7 Ekim ve sonrasında enerji iş birliği görüşmeleri gündemden düşmüştü. Ekim ayında İsrail’de genel seçimler yapılacak. Kabul gören makul bir İsrail hükümetinin oluşması durumunda geçmişte tartışılan projeler yeniden gündeme gelebilir. Enerji iş birliği Türkiye’nin çıkarları doğrultusunda uygun şartlar oluşur ise Türkiye ve İsrail’in Doğu Akdeniz’de bölgesel enerji projeleri yapması mümkün olabilir.
Kaynakça
Iraq signs deals with Western oil firms, including to revive Syria pipeline (2026) Aljazeera.
Western oil companies see ‘fantastic’ future in Iraq, sign agreements (2026) Reuters.
ConocoPhillips reaches agreement supporting redevelopment of producing oil fields in Iraq (2026) ConocoPhilips.
Barrack, T. (2026) The US-Syria Energy Symposium. Atlantic Council.
https://www.atlanticcouncil.org/event/the-us-syria-energy-symposium/
U.S. voices misgivings on EastMed gas pipeline-Greek officials (2022) Reuters.
ABD’den Yunanistan’a EastMed uyarısı (2022) DW.
https://www.dw.com/tr/abdden-yunanistana-eastmed-uyarısı/a-60393258
Bakan Bayraktar, İsrailli mevkidaşı ile “enerji işbirliğini” görüştü (2023) T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı.
https://enerji.gov.tr/haber-detay?id=21174
Cumhurbaşkanı Erdoğan, İsrail Başbakanı Netanyahu’yu kabul etti (2023) Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı.
Duran, B. (2023) Erdoğan’dan İsrail gazı mesajı: En akılcı enerji rotası Türkiye. Sabah.
