Dış ilişkilerde yapısal yaklaşım ve bunun bir devamı olarak kurumsallaşma Türk dış politikasının dört stratejik hedefinden bir tanesidir ve 2023 yılında düzenlenen 14. Büyükelçiler Konferansı’nda ilan edilmiştir. [1] Stratejinin detayları üç yıl önce belirtilmese de bugün gelinen noktada Mekke Ortak Savunma Anlaşması kurumsallaşma stratejisinin somut bir örneğidir. Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan resmî açıklamalarda Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nın kurumsallaşma boyutuna sıklıkla değinilmektedir. [2] Mekke Anlaşması Türkiye’nin tutarlı bir dış politika takip ettiğini de göstermektedir: stratejik hedefler hayata geçirilmektedir. Bir diğer ifadeyle, stratejik söylem ve eylem arasında uyum mevcuttur.
Mekke Ortak Savunma Anlaşması’na giden süreç ve kurumsal yapısı
Mekke Ortak Savunma Anlaşması 7 Ağustos 2026 tarihinde Mekke’de imzalanmıştır.[3] 16 maddelik Anlaşma kapsamında Stratejik Siyasi ve Savunma Komitesi tesis edilerek ilk toplantısı 31 Ağustos 2026 tarihinde İstanbul’da gerçekleşmiştir. Komite iş birliğinin daha da kurumsallaşması, savunma sanayii iş birliği, ortak teknoloji geliştirilmesi ve ortak üretim yoluyla savunma yeteneklerinde uyumun güçlendirilmesini değerlendirmiştir. [4] İkinci toplantı 5 Ekim 2026 tarihinde Riyad’da gerçekleştirilmiştir. Kurumsal yapının devam ettirilmesi için Suudi Arabistan’ın başkenti Riyad’da Genel Sekreterlik oluşturulmasında mutabık kalınmıştır. İlk genel sekreter Pakistan’dan seçilmiştir ve üç yıl boyunca bu görevi icra edecektir.
Uluslararası bağlam: Suudi Arabistan ve Kızıldeniz enerji jeopolitiği
Suudi Arabistan’ın ve Kızıldeniz’in enerji jeopolitik önemi Hürmüz Boğazı’ndaki deniz ticaretinin kesintiye uğramasının bir sonucu olarak artmıştır. Suudi Arabistan, 267,2 milyar varil petrol rezervi ile dünya kanıtlanmış petrol rezervlerinin yüzde 17’sine sahiptir. [5] Küresel deniz ticaretinin yüzde 10’u, ham petrol ticaretinin yüzde 12’si Babülmendep Boğazı’ndan yapılmaktadır. Temmuz 2026’da Suudi gemilerine abluka başlatan Husilerin, Muha Limanı’nı 10, Perim Adası’nı 11 Eylül’de kontrol altına almasıyla birlikte özellikle Suudi Arabistan’a ait gemilerin seyrüsefer güvenliği kritik bir eşiktedir.
Aramco yönetim merkezinin hedef alınması, Suudi Arabistan’ın havaalanlarına saldırılar gerçekleşmesi Riyad yönetiminin savunma ve güvenlik iş birliklerine ihtiyaç duymasına neden olmaktadır. Böyle bir ortamda Mekke Anlaşması’nın tarafı olan Suudi Arabistan, diğer ülkeler ile de savunma ve güvenlik iş birlikleri yapmaktadır. Bir diğer ifadeyle, Mekke Anlaşması Suudi Arabistan’ın yapmış olduğu savunma iş birliklerinden bir tanesidir.
Örneğin, Fransa Kızıldeniz’deki Yanbu Limanı’nda güvenliği sağlamak için asker ve hava savunma sistemleri göndereceğini belirtmiştir. [6] Fransız Total Enerji Suudi Arabistan’da faaliyet göstermektedir. Fransa’nın önceliği Yanbu Limanı’nda petrol ihracatının kesintisiz devam ettirilmesidir. Fransa’yı takiben Birleşik Krallık enerji alt yapısını korumak ve Suudi hava kuvvetlerine operasyonel destek için Eurofighter savaş uçaklarını Suudi Arabistan’da konuşlandırma niyetini 20 Ekim’de gündeme getirmiştir. [7]
Görüldüğü üzere Suudi Arabistan çeşitli ülkelerle farklı şartlarda güvenlik ilişkilerine sahiptir. Kızıldeniz enerji jeopolitiği ve Suudi Arabistan’ın güvenliği çok aktörlü bir bağlamdır. Mekke Anlaşması’nın ülkenin bütün güvenlik sorunlarını kapsaması Fransa ve Birleşik Krallık’ın da sorumluluk aldığı düşünülürse düşük bir ihtimaldir. Uluslararası ve bölgesel gelişmeler Türkiye Cumhuriyeti’nin dış politika stratejisinde yapısal-kurumsal iş birliklerini tesis edilmesini gerekli kılmaktadır.
Kaynakça
- https://www.mfa.gov.tr/disisleri-bakani-sayin-hakan-fidan-in-14-buyukelciler-konferansi-acilisinda-yaptigi-konusma–7-agustos-2023.tr.mfa ↑
- https://www.mfa.gov.tr/no_-189_-ortak-savunma-icin-mekke-anlasmasi-kapsaminda-tesis-edilen-stratejik-siyasi-ve-savunma-komitesi-nin-toplantisi-hk.tr.mfa ↑
- https://www.iletisim.gov.tr/turkce/haberler/detay/turkiye-suudi-arabistan-ve-pakistan-arasinda-ortak-savunma-anlasmasi-imzalandi ↑
- https://www.mfa.gov.tr/strategic-political-and-defence-committee-of-the-makkah-agreement-for-joint-defence–joint-statement–31-august-2026.tr.mfa ↑
- https://www.opec.org/assets/assetdb/asb-2025.pdf ↑
- https://www.aa.com.tr/tr/dunya/fransa-suudi-arabistandaki-yanbu-tesisini-korumak-icin-asker-ve-savunma-sistemleri-gonderecek/4068578 ↑
- https://www.aa.com.tr/tr/dunya/ingiltere-husilere-karsi-savunma-amaciyla-suudi-arabistana-savas-ucaklari-gonderecek/4094586 ↑
