Müzik, yaşam ağacının en tahmin edilemez ve öngörülemez olgularından çok daha karmaşık ve zor olduğu kadar aynı zamanda hepsinden daha fazla yaratıcıdır. Benzer bir yaklaşımı dans için de söyleyebiliriz. Böylesine bir zorluğun üstesinden gelmek için çok ciddi bir birikime gerek vardır. Bu birikim, gelenekten gelebildiği gibi eğitim yoluyla da sağlanabilir. Aslında iyi duygulara ve duyabilen kulaklara gerek vardır. Genetikten, geleneksel kültürden ve eğitimden gelen donanım, sizin müzikle yürümenize izin verirken bazen onu hemen yakalayabilmenizi sağlayabilir ve bazen de ona ulaşmak bir ömrü alacak kadar uzun sürebilir. Bir ömür vermenin ya da bir ömrü uğruna feda etmenin nasıl bir anlayıştan doğduğunu anlamak da aynı oranda karmaşıktır. Özellikle sonuçta neye ulaşacağınızı bilemeden müzikte üretici olmayı istemenin itici gücünü tanımlamak, belirsizliklerle doludur. Belki de temel dayanak; müziğin gizemli gücü, anne kucağından başlayan bağlar ve sevgi olmalıdır.
Diğer taraftan müziği sevmek ve dinlemek, yaşamının bir bölümünü ona ayırmak ise çok insanca ve duygu yoğunluklu bir yaklaşımdır. Burada temel hedef huzura ulaşmanın bir yolunu bulmak olabilir. İçsel huzur ve duygusal denge, günlük yaşamın getirdiği zorluklarla daha iyi baş etmemizi sağlar. Bu durum, sağlıklı sosyal bağlantılar kurmamıza, ilişkilerde daha sabırlı ve anlayışlı olmamıza karşılık gelebilir. Müzik dışında; doğaya çıkmak, sosyal bağlar kurmak, meditasyon yapmak ve kendimize zaman ayırmak gibi etkinlikler de huzur ve mutluğa destek olur. Müzik dinlemek, vücuttaki stres hormon seviyelerini azaltabilir ve derin bir rahatlama hissi oluşturabilir.
Konfüçyüs “müzik, gök ile toprak arasında bir uyumdur” der. İnsanoğlu, dünyada var olduğu günden başlayarak yaşamı ve kendini anlatabilmek için insanlığın ortak dili müziği kullanmıştır. Müzikle kendini ve duygularını ifade eder, uyum ve huzur arar, en önemli isteklerinin yerine gelmesi için yaptığı ritüellerde kullanır, sevincini yaşar, kimliğini arar, aidiyet duygusunu geliştirir ve tüm bunlar gösterir ki Müzik, yaşamın kendisidir.
Müzik, her kültürde farklı bir anlam kazanır o kültürün kendi dinamikleri içinde oluşur. Ancak her kültür, yakın çevresi ile etkileşim içinde olur. Anadolu gibi binlerce yıl öncesinden yoğun göç alan bölgelerde bu etkileşimin, çok daha güçlü olduğu görülür. Bu durum temel kültür değerlerinin kaybı gibi görünse de çeşitliliği artırır ve yerel kültüre zenginlik katar. Ancak teknolojik araştırmalar sonunda iletişim araçlarında görülen gelişmeler, insanlığın birbirini daha yakından tanıma, algılama ve anlamasına neden olmuştur. Bu yaklaşım, etkileşimi giderek artan ivme ile çok daha yoğunlaştırmaktadır. Bu durum çok büyük bir benzeşmeye (asimilasyona) yol açarken, geleneksel müziklerde büyük kayıplar yaşanmaktadır. Ayrıca çok fazla ilgi gören modernizasyon kavramı, bu acı veren kültürel yok oluşa katkı vermektedir. Tüm bu gelişmeler insanlığın, yakın bir zaman diliminde olmasa da tek bir kültür altında toplaması yolunda yürüdüğü şeklinde yorumlara neden olmaktadır.
Oysa binlerce yıllık birikim ile ortaya çıkan geleneksel müzik kültürü, bir yörenin yerleşik insanları tarafından üretilen, severek söylenen ve çalınan, o yöre insanının ortak yapıtı haline gelen ve kulaktan kulağa aktarılarak yaşatılıp günümüze kadar ulaşarak oluşmuştur. Geleneksel müzik, yerel kültürün izini taşır ve yaratıcısının adı çoğunlukla belirsiz olup o bölgenin değerlerini anlatır. Binlerce yıllık bu birikimler ve geleneği taşıyan ustaların ciddi oranda azalışı, teknolojinin hızla gelişmesi ile yaşanan benzeşme, onların devamını sağlayacak çıraklığa ilgide görülen düşüş, yok oluşa doğru gidişin hızlanmasına neden olmaktadır. Her şeye karşın geleneği yaşatmaya ve taşımaya kararlı ustaların çabaları, yok oluşa ket vurmakta ve yeni yaklaşım ve yorumlarla devamını sağlamaya devam etmektedirler. Geleneksel değerler, çağdaş yorumlar ile farklı lezzetlere dönüşüp yaşamaya devam ediyorlar. Bu gelişmeler, geleneğe ne denli karşılık geliyor ya da devamlılığını sağlıyor bu da oldukça karmaşık bir durum olmasına karşın yerel değerler, binlerce yıldır değişip dönüşerek yaşamaya devam etmektedirler. Değişim ve dönüşüme ayak uyduramayanlar ise yok olmaktadırlar.
Son yüzyıllarda teknolojinin gelişimi ile elde edilen ses kayıt ve yayın sistemleri, müziğe ulaşımı çok kolaylaştırmıştır. Birkaç yüzyıl önce Mozart dinlemek için yüzlerce kilometrelik yolu, hayvanların çektiği taşıtlar ve çok yorucu bir yolculukla, günler, haftalar geçirerek kat etmek zorunda olan insanın, aynı isteği karşılamak için şimdi parmağının ucundaki düğmelere dokunması yeterli olmaktadır. Amerika’da bir müzik psikoloğu, “müziğe ulaşmak o kadar kolaylaştı ki ona olan saygı bitti” demektedir. Bu görüşü ciddiye almak gerekir. Şimdi bilgisayar ya da telefonda bulunan çeşitli sitelere girip istenilen müziği dinleyebilmek olanağına sahibiz. Yakın bir geçmişte ise bunun için plak aramak, satın almak gibi eylemler içinde olunur ve en azından bir emek harcanmak zorunda olunurdu. Halen sınırlı bir kesim bu emeği vermeye devam etmesine karşın müziğe ulaşımda yaşanan kolaylıklar, gelişimini sürdürmekte ve gücünü artırmaktadır. Artık tüm zorluklar geride kaldı derken bir başka sorunla yüzleşmekteyiz. Müziğe ulaşım kolaylaştıkça kalitede büyük düşüşler olduğunu görmekteyiz. Müzik üretimi ile ilgili teknolojik ürünler, müzik üretimini bir eğitime gerek kalmayacak kadar kolaylaştırıp çoğaldıkça seviye iyice geriye düşmektedir. Müzik üretimi için artık bir eğitime, stüdyolara, bestecilere, notalara gerek duyulmadan evlerde kolay üretilip, kolay tüketilen bir yapıya dönüşmüş durumdadır. Özellikle son dönemlerde hayatımıza giren ve moda olan Yapay Zekâ, bu üretim için ucuz bir çözüm olmuştur. Oysa bir müzik eserinin üretimi için ciddi bir birikim ve zamana gerek vardır. Popüler yaklaşımlar ve ortaya çıkan ucuzluk sonunda yaşanan hafifliğin, müzik sanatına büyük zarar verdiğini söylemeden geçemeyiz. En azından ciddi müzik üreticilerinin, artık büyük ölçüde üretimden vaz geçmiş olmaları dahi bu gerilemenin göstergesidir. Ancak her şeye karşın sosyal medya üzerinden kendi hedef kitlesini yaratan bu plastik ürünlerin üretimi; basit, ucuz, kolay anlaşılıp, tüketilmektedir. Ancak daha da dramatik olanı ise bu durum, giderek ve daha da hızlanarak artacak gibi görülmektedir.
Popüler olmak, geniş kitleler tarafından benimsenen, yaygın ve güncel olan anlamına gelir. Büyük çoğunlukla kentin sorunlarını konu alır. Eğlence, aşk bunlar arasında olup sözleri basit ve dönemin sokak ağzını yansıtır. Üretiminde yerel kültür izlerini taşısa da özellikle çok sesli yapının etkisiyle tüm dünya kültürleri tarafından benimsenir ve yaygınlaşır. Endüstriyel yaşamın belirginleşmeye başladığı 19. yüzyıl başlarından itibaren dünyada bu değişim yaşanmaya başlamış ve toplumsal yapı, hızla uyum sağlamıştır. 19. yüzyılda bazı müzik parçalarının kitlesel biçimde yaygınlık kazanması; operet, vodvil ve benzeri müzikli oyunların sevilen şarkılarıyla başlamıştır. Ses kaydı teknolojisinin bulunmadığı dönemlerde “popüler” şarkıların notaları on binlerce basılıp, satılarak aranır olmuştur. 20. yüzyıla girildiğinde, sanayileşmenin gelişimi ve yaygınlaşması ile özellikle büyük kentlerde popüler şarkılar, milyonlarca insanı etkilemiş radyo, plak ve film endüstrisi ile bu yaygınlık olağanüstü derecede genişlemiştir.
İleri endüstriyel evrede artan oranda kabul gören popüler kültür, çok hızlı kentleşme ve farklı kültürler arası ilişkiler içinde gücünü artırmıştır. Medyada görülen gelişme, popüler kültür yönelimlerinin belirlenmesinde büyük önem kazanmaya başlamıştır. Yazılı ve görsel basın aracılığıyla giderek artan magazin söylem ve algılama, her alanda geniş şekilde işlemeye başlamış, içinde sanatsal alanlar da olmak üzere pek çok üretim, yeni kültürel durumun etkisi altına girmiştir. Ortaya çıkan ve benimsenen “kullan at” kültürü ile kitlelerin sanatsal uygulamalardan beklentisi; onların kolay anlaşılması, doğrudan kavranması ve derinlik gerektirmemesi, böylece sorgulama istememesi şeklinde olmuştur. Popüler müzikler renklenmiş ve daha geniş bir kitleye seslenir olmuştur. Tüketim toplumu değerlerinin oluşturduğu yeni koşullar; sanatsal algılama ve üretimleri üzerinde etkili olmuş, popüler kültüre ait koşulları var eden çok önemli çelişkileri meydan getirmiştir. Ancak her şeye karşın SANAT, tüm bu olumsuz gelişmeler karşısında yaşam savaşını vermeye devam ettiğini söylememiz gerekir. Çok güçlü yapısı ve birikimi, popüler kültür karşısında zayıf düşse de onun yaşamaya devam edeceğinin ve dünyada var olmasının en önemli göstergesidir.
Bir zamanlar Polonya’nın en ünlü piyanisti ve bestecisiydi. Chopin’i en iyi yorumlayanlardan biriydi. Dünyada az rastlanır olan bu yetenek kendisine yetmemiş olacak ki siyasete girdi ve önce diplomat sonra da Polonya’nın başbakanı oldu. Bir gün başbakan olarak Fransa’ya yaptığı gezi sırasında Paris üniversitesi müzik bölümünden bir öğrenci ona “siz o ünlü piyanist Ignacy Jan Paderewsky değil misiniz?” diye sordu. O da “evet benim…” diye yanıtladı. Öğrenci “fakat şimdi” dedi. O da “şimdi Polonya’nın başbakanıyım” şeklinde yanıtladı. Öğrenciden unutulmaz yorum geldi ve “yaa öyle mi, ne büyük düşüş!” diyerek konuşmayı sonlandırdı. Bu yorum Paderewsky’e yaşamı süresince dert oldu. Bir gün halka dönük olarak yaptığı konuşma sırasında “piyanonun tuşlarını yönetmek, halkı yönetmekten zormuş…” diyerek bir öz eleştiri yapmıştır. Başbakan olarak söyledikleriniz doğru olmasa da insanları ikna etme gücünüz olabilir. Ancak bir piyanist olarak bastığınız La sesine Re diyemezsiniz. Notalar sizi yalnızca gerçeğe, matematiksel ölçüye, tartıya, armoniye ve sonuçta doğru sesi vermek için doğru tuşa basmaya mecbur eder. Müzikte sahtecilik olamaz!
İnsanoğlu yaşadığı baskı ve zulümleri, şarkılarla söylemeyi yeğlemiştir. Böylece bir yandan seslerini insanlığa duyurmaya çalışırken, öte yandan yaşadıklarının öyküsünü gelecek kuşaklara iletmenin, sonsuza kadar yaşatmanın yolunu bulmuşlardır. Küba bağımsızlığının sembolü Jose Marti’nin satırları Guantanamera ile Şili diktatörü Pinochet’nin bir daha gitar çalamasın diye önce parmakları kırdırıp sonra da işkence ile öldürttüğü Victor Jara’nın sesi Venceremos ile dünyanın her yerine ulaşmaya devam ediyor. Theodorakis’in müziği Albaylar cuntasına karşın günümüze ulaşıyor. Yok etmek için yapılan tüm baskılar müziğe zarar veremiyor.Müzik, fısıltıdan mırıltıya, tek bir kişinin sesinden koskocaman ve güçlü bir koroya, elden ele, dilden dile yaşıyor; insanlara umut, cesaret ve direnç aşılıyor. Kendi geçmişimizde böyle örnekler sayılmayacak kadar çoktur. Bir elde silah, diğer elde saz, Köroğlu, Pir Sultan, Dadaloğlu hala yaşıyorlar. Daha yakın geçmişimizden, Nazım’ın, Sabahattin Ali’nin dizeleri, onları seslere döken sanatçılar eliyle dilimizden düşmez oldular. Bu dizeleri yazanlar gibi, seslere dökenler, seslendirenler de benzer acılara mahkûm edildi. Tıpkı Ruhi Su, Zülfi Livaneli, Cem Karaca, Selda ve diğerleri gibi. Müzik, tüm güçlüklere karşın yaşamaya ve yaşatmaya devam ediyor hala…
Müzik; bilimdir, bilgidir, tarihtir, matematiktir, araştırma yapmaktır, beden ve ruh sağlığıdır ama öncelikle SANAT ’tır. Bir çalgıyı çalamayabilir ve şarkı söyleyemeyebilirsiniz, bu özel yetenekler kimseden beklenmez. Ancak beklenen güzel ruhun beslenmesi, insanlığın huzur ve barış içinde gelişmesidir. Müzik size sarılacağınız bir değer, sevgi, anlayış ve sonuçta YAŞAM verir.
Müzik, şaşkınlık yaratacak kadar bilinmez donanımı, disipline edilmelere karşı kendi dinamiği içinde var olan dirençli yapısı ile birçok araştırmaya konu olmuştur. Müzik; sanatın, eğlencenin bir parçası olmuştur. Dini uygulamalarda, askeri marşlarda, sağlıkta, sinemada, tiyatroda, sosyal yapıda ve çok çeşitli alanlarda müzik yer almıştır. Müzik adeta yaşamın bir parçasıdır. Nietzsche’nin dediği gibi “müziksiz bir hayat hatadır”. Sonuçta müzik olmadan bir yaşam düşünülemez. İnsanın var olduğu günden günümüze kadar müzik, yaşamın her alanında yer almış ve gelecekte de niteliğinde ve niceliğinde yaşanmakta olan her türlü değişime karşın var olmaya devam edecektir.
