Dünya Matematik Günü

14 Mart Uluslararası Matematik Günü, ya da diğer bir deyişle Dünya Matematik Günü her yıl tüm ülkelerin, öğrenciler ve halk dahil matematik etkinliklerine katılacağı dünya çapında bir kutlamadır. Her yıl 14 Mart’ta tüm ülkeler okullarda, müzelerde, kütüphanelerde ve diğer alanlarda hem öğrenciler hem de genel halk için etkinliklere katılmaya davet edilir.

Uluslararası Matematik Günü için tarih olarak 14 Mart seçilmiştir çünkü bazı ülkelerin tarih yazımını 3/14 olarak yazması ve Pi matematiksel sabitinin yaklaşık 3.14 olması nedeniyle birçok ülkede Pi Günü olarak kutlanmaktadır.

TEMA : “MATEMATİK VE UMUT”

Dünyanın çivisinin çıktığı bugünlerde en çok ihtiyacımız olan sevgi, umut ve insanlık için çok anlamlı seçilmiş bir tema çıktı karşımıza. Umarım yapılan etkinlikler çocuklarımıza iyilik, başarı, özgüven, sevgi ve umut verir.

(INTERNATIONAL DAY OF MATHEMATICS – IDM)

Uluslararası Matematik Günü Geçmişi

Her yıl kutlanan Pİ GÜNÜ 2019 yılında UNESCO tarafından Uluslararası Matematik Birliği’nin önerisiyle ULUSLARARASI MATEMATİK GÜNÜ olarak ilan edilmiştir.

Yeni bir etkinlik olan Dünya Matematik Günü ilk olarak 2020’de 14 Mart’ta kutlanmıştır. Amaç, uluslararası matematik aktivitelerini ve matematiğin daha da geliştirilmesini teşvik etmek, desteklemek ve yardımcı olmaktır.

Bu yıl Dünya Matematik Günü’nün teması “Matematik ve Umut” (Mathematics and Hope) . Bu tema matematiğin insanlık için umut kaynağı olduğuna ve gerçeklik, işbirliği, sürdürülebilirlik gibi önemli alanlara pozitif katkı sağladığına dikkat çekiyor.

14 Mart uzun yıllardır okullarda Pi Sayısı Günü olarak kutlanılmaktaydı. Bunun nedeni Pi sayısının 3.14… olan başlangıç rakamlarının yılın 3’üncü olan Martın 14’üne rastgelmesiydi. Bu önemli günde matematiğin insanlığa kazandırdıkları öğrencilere hatırlatılırken, öğrenciler de matematiğin yaşamlarımıza ve bilime kazandırdıkları üzerine tartışırlar ve araştırmalar yaparlar.

Tekerlek bulunmasaydı, çarklar, saatler, makineler, arabalar, trenler, uçaklar, … bunların hiçbiri yaşamımızda olmayacaktı. Pi sayısının çemberle ilgili olarak bir sabit bir irrasyonal sayı olarak kabul edilmesiyle, bilimsel çalışmaların ve hesaplamaların önü açılmıştır ve o günden bu güne inanılmaz bir ilerleme kaydedilmiştir. Öğrenciler de bu gerçeklerin önemini bu günün kutlanmasıyla anlamaktadırlar. Bunun yanı sıra eğlenceli etkinliklerle neşeli bir günde öğrenmenin tadını çıkarmaktadırlar.

TEMALAR VE ETKİNLİKLER

Kutlamalar her yıl belirlenen bir tema çerçevesinde etkinlikler düzenlenerek zenginleştirilmekte ve anlam kazandırılmaktadır. .

Şimdiye kadar belirlenen temalar şunlardır :

2020 : “Matematik Her Yerde”

2021: “ Matematik Daha İyi Bir Dünya İçin”

2022: “Matematik Birleştirir”

2023: “Matematik Herkes İçin”

2024: “ Matematikle Oyun”

(https://www.youtube.com/watch?v=weVxRRJqkFc)

2025: “Matematik, Sanat ve Yaratıcılık”

2026 : “Matematik ve Umut “

MATEMATİK GÜNÜNÜN HEDEFLERİ (1)

Matematik Günü neden yapılıyor diye düşünürsek, bu günün matematiğin bütün dünyada her toplum ve birey için faydalarının farkındalığını yaratmak olacağını ilk adımda söylemek gerekir. Uluslararası Matematik Gününün de ana hedefleri şunlardır:

• Eğitimde matematiğin öneminin genel halk, karar vericiler ve okullarda anlaşılmasını geliştirmek;

• Gelişmekte olan ülkelerdeki kız çocukları ve çocuklara özel olarak odaklanarak matematik ve bilimsel eğitimde kapasite geliştirmeye katkıda bulunmak

• Cinsiyet eşitliğini sağlamak ve kadınları ve kızları matematikte güçlendirmek

• Daha müreffeh ekonomi koşullarına yol açan gelişmeler için bir araç olarak matematiğin öneminin genel kamuoyunda, karar vericilerde ve okullarda anlaşılmasını geliştirmek

• Teknoloji ve toplum yönetimindeki atılımların merkezi olarak matematik bilimlerindeki temel araştırmanın önemini vurgulamak

• Ekonomik, finansal, sağlık ve ulaşım sistemleri, insan refahı arayışında telekomünikasyon vb. dahil olmak üzere modern toplumun organizasyonunda matematiğin rolünü vurgulamak

• Felaketler, salgın ve ortaya çıkan hastalıklar ve istilacı türlerle mücadelede matematiğin rolüne ilişkin farkındalığı artırmak

• Biyoçeşitliliğin korunmasıyla uyumlu döngüsel bir sürdürülebilirlik ekonomisine geçişte matematiğin rolünü vurgulamak

• Genel halkı ve gençleri, gezegensel zorlukları anlamaları ve bilgili vatandaşlar olarak yanıt verme kapasitesi için araçlarla donatmak

• Matematik konusunda kamu bilincinde uluslararası ağ oluşturmak ve işbirliklerini artırmak;

• Vatandaşlara günlük yaşamlarının her alanında bir seçenek sunmanın basit bir yolunu sağlayarak bilgiye erişimi artırmak.

MATEMATİK ÖĞRENMEK ZOR MU?

“Matematik dünyamızı şekillendirir.”(2) Ancak Matematik genellikle öğrenciler için en zorlayıcı konulardan biri olarak kabul edilir. Eğitim araştırmaları, matematik yeteneğinin tutumlarınıza ve inançlarınıza bağlı olduğunu kesin olarak göstermektedir. İyi zihinsel alışkanlıklar geliştirmek, doğru psikolojik tutumu benimsemek herkesi matematikte son derece iyi bir hale getirebilir.

Matematiğin kendisi için çok zor olduğuna inanan biri, onu temel gerçek olarak düşünür. Bunda ebeveynlerin ve çevrelerindeki insanların aktardıkları olumsuz yargılar öğrencileri çok etkiler. Öğrenciler ebeveynlerin matematiğe karşı tutumları gibi çevrelerinden bilinçaltı mesajlar da alırlar. Bazı yetişkin veliler şöyle söylemlerde bile bulunuyorlar, “Benim çocuğum bana çekmiş, ben de matematik kafası hiç yoktu”, ya da “eskiden ben de matematikten nefret ederdim, çocuğum da öyle…” gibi. “Matematikte iyi olmanın yolları vardır. Korkularımızı alt etmek, bilinmeyen karşısında kaçış reflekslerimizi yenmek için gayret göstermemiz gereklidir. Matematik yapmayı öğrenmek, kendi bedeninizi nasıl kullanacağınızı öğrenmek gibidir.”(3) Nasıl sporda, yüzmede, dans etmede, araba kullanmada merak ederek, sorular sorarak, tekrar yaparak ve deneyerek kendimizi geliştiriyor ve öğreniyorsak, bu teknikleri matematikte de yapmalıyız. Yetişkin olarak bunları düşünüp çocuğumuza yol göstermeliyiz.

“Matematikte iyi olmayan öğrenciler, sadece okulda başarılı olmak ve iyi bir üniversiteye girmek için bile olsa, matematiğin bir işe yaradığını çok iyi anlarlar. Aptal değiller. Matematikte kötü olmanın, en prestijli ve en iyi maaşlı olanlar da dahil olmak üzere birçok mesleğe giremeyecekleri anlamına geldiğini çok iyi biliyorlar. Belki matematiğin neden bu kadar önemli olduğunu anlamıyorlardır ancak önemli olduğunu biliyorlar.” (4)

“Matematik, insan uygarlığı kadar eskidir. Matematik sadece çözülmesi gereken bir problem değil, her yerde doğal dünyada, müzikte, sanatta ve günlük yaşamda kalıplar ve uyum olarak karşımıza çıkıyor. Matematiksiz bir yaşam zaten günümüzde mümkün değil. Matematik, problemleri çözmek için pek çok adımlı işlemi kullanmayı içerdiğinden, ustalaşabilmek diğerlerine göre çok daha fazla pratik gerektirir. Bu pratikler arttıkça beynimiz soyut işlemleri yapmada ustalaşır, hayatta karşılaştığımız zor konuları da çeşitli yönleriyle düşünebilir, çeşitli çözüm yollarına ulaşabiliriz. “ (5)Yaşam becerilerimizi geliştirebiliriz.

NEDEN MATEMATİĞİ SEVMELİYİZ?

Bu sorunun yanıtını en iyi geçen sene orta okuldan öğrencilerim vermişti. Her sabah yaptığımız rehberlik derslerinde konular bulup 5 dakikalık bir farkındalık şovu gerçekleştiriyorduk. Her ay önemli gördüğümüz konuları birlikte tartışarak seçiyor. Sonra da sınıftaki öğrenciler sırayla her gün sadece bir iki paragraflık kısa 5 dakikalık bir konuşma hazırlıyorlar ve bunu sınıf karşısında kürsüde, sanki karşılarında bin kişilik bir topluluk varmışcasına bir ciddiyetle sunumlarını yapıyorlardı. Sunumun başında kendilerini tanıtıyorlar, sunum sonunda seyircinin sorularını yanıtlıyorlar ve teşekkür ederek sunumu bitiriyorlardı. Çıkan fikirler her gün beni şaşırtıyordu. Sunumların ciddiyeti, masumiyeti, fikirlerin değerleri hepimizi birçok konuda çok bilgilendirdi. Ilk işlediğimiz konulardan biri de neden matematiği sevmeliydik. Bu konunun işlenmesi öğrencilerin motivayonunu artırdı. Matematiğin gerçek hayattaki uygulamalarını adım adım her yıl artarak öğrendikleri ve öğrendikçe bu bilimin sonsuzluğunun da farkına vardıkları için çok mutlu oldum.

ULUSLARARASI ETKİNLİKLER

UNESCO, Uluslararası Matematik Birliği (IMU) ve IMAGINARY birlikte “Matematik ve Umut” temali bir küresel webinar düzenliyor. Bu etkinlikte matematikçiler, eğitimciler ve uzmanlar matematiğin topluma ve geleceğe nasıl umut verdiğini konuşacak. Katılım çevrimiçi olarak mümkün olacak.

OKULLAR VE EĞİTİM PROGRAMLARI

Dünya genelinde okullar, öğretmenler ve öğrenciler için haftalar boyunca sürecek eğitim programları, atölye çalışmaları ve yaratıcı projeler düzenleniyor. Bu çalışmalar tema etrafında fikir paylaşımı ve işbirliği odaklı olmaktadır.

YEREL VE TOPLULUK ETKİNLİKLERİ

Birçok ülkede matematik sergileri, yarışmalar, atölyeler, oyunlar ve halk etkinlikleri düzenlenmektedir. Okullar, kütüphaneler, müzeler ve üniversiteler kendi etkinliklerini planlıyor. Öğrenciler ve halk matematikle ilgili eğlenceli ve öğretici aktivitelerle bir araya geliyorlar.

Benim çalıştığım okullarda yaptığımız etkinlikler biraz daha genişti

• Yarışmalar ve soru-çözüm etkinlikleri

• Matematik temalı sanat ve yaratıcılık projeleri

• Işbirliği ve takım çalışması oyunları

• Matematik temalı fotoğraf veya poster sergileri

• Münazaralar

• Pi günü ve tarihçesi

İLK ORTA VE LİSE OKULLARINDA

NELER YAPIYORUZ

Şimdi bir de okullarımızda neler yapıyoruz bu alanlarda, kısaca bunlardan örnekler vereyim. Kendi deneyimlerimi sizlere aktaracağım.

1. Pi Sayısının basamaklarını ezberleme yarışı

Benim öğretmenlik yaptığım okullarda en çok 250 basamağa kadar ezberleyen öğrencilerim oldu, ama birçok öğrenci bu zor etkinliğe katıldı. Hem zihinsel alıştırmalar yaptılar, hem de matematikle ilgili bilgiler edindiler.

2. Pi Sayısı ile ilgili bilgi yarışması

Gruplar halinde sahnede yaptığımız bilgi yarışmaları çok heyecanlı oldu. Öğrenciler arasında işbirliği ve dayanışma ruhunun gelişmesi açısından bu etkinliklerin yararlı olduğunu düşünüyorum.

3. Matematik Bilmeceli Bilgi yarışması

Öğrencilerle ortaklaşa düzenlenen bilmeceli yarışmalar seyirci önünde gerçekleşti, heyecan doruktaydı.

4. Pi Temalı Yaratıcılık Etkinlikleri

• Pi Posteri Yarışması

Her yıl yaptığımız Pi posteri yarışmasını ders saatleri içinde gerçekleştirdik, her matematik öğretmeni sınıf ortamında bu etkinliği uyguladı.

Hepimizin farkettiği öğrencilerin renklerle, matematikle uğraşmaktan, birbirleriyle fikir alışverişi yaparak çalışmaktan çok zevk aldıkları. Çok ilginç posterler yapan öğrenciler oldu, hatta bazıları iki üç tane poster yaptılar, kimi hafta sonunda da yaptı. Bazılarının bu posterleri yaparken merakları da arttı. Pi sayısı nereden çıkmış diye soranlar olunca ayrı bir etkinlik düzenledik. Tabak, tepsi gibi objelerin etrafını bir iple dolayarak çevresini buldurduk, daha sonra merkezinden geçecek şekilde iple çapını ölçüp, çevresini çapına öğrencilere böldürdük. Bu deneyimi yaptıkları çeşitli büyüklükteki yuvarlakların hepsinden elde ettikleri sonuç, 3 ve 3’e çok yakın sayılar oldu, böylece sabit bir sayının nasıl ortaya çıktığını da öğrenmiş oldular.

Posterler okul koridorlarında sergilendi, veli, öğretmen ve öğrencilerden seçilen jüri bu posterleri değerlendirildi, törenle sertifika ve ödülleri verildi.

• Pi Tişörtü Tasarımı Yarışması

Okulun kulüp ve etkinlik saatlerinde çeşitli tekniklerle uygulandı, kimi çizim olarak yaptı, kimi beyaz tişörtleri boyayarak bu yarışmaya katıldılar. Beğenilen tişörtler satışa çıkarıldı, yada yarışmalarda kazananlara ödül olarak armağan edildi.

Tasarım olarak yapılanların arasından da seçilenlerin tasarımları tişörtlerin üzerine baskı olarak yapıldı ve matematik yarışmalarında başarılı olan, aktif olarak etkinliklere katılan her öğrenciye dağıtıldı. Öğretmen ve öğrenciler gün boyunca pi günü veya matematik sembolleri olan tişörtler giydiler.

• Pi Kolyesi ve Bilekliği yapma,

Yine Kolye ve Bileklik tasarımı, ve boncuk dizerek, objeler kullanılarak matematiksel diziler oluşturularak, etkinlikler düzenlendi.

5. Matematik Oyunları ve Bulmacalar

• Pi ile ilgili Kelime Oyunları

Pi’nin basaklarından kelime üretme veya pi harfleriyle kelime oluşturma

6. Pi’nin rakamlarını notalarla eşleştirerek şarkı besteleme ve şarkı sözü yazma

Müzikle ilgili olan öğrenciler bu konularda çalışmalar yaptılar, müzik oluşturdular. Her öğlen müzik odasında çalıştılar, enteresan besteler yaptılar, arkadaşlarıyla paylaştılar. Ayrıca pi günü dolayısıyla dünyadaki pi şarkılarından bir liste yaparak, pi günü etkinliklerimiz sırasında bu şarkıları da dinledik ve videolarını da seyrettik.

7. Pi Dansı Gösterisi

Yetişme dönemindeki gençlerimizin dansa ve müziğe yatkınlıklarını düşünerek bu konuda onlara fikirler verdik ve yaratıcılıklarını kullanarak kendi eserleri olan bir dans oluşturmalarını önerdik. Doğal olarak çok hoşlarına gitti ve hemen aralarında planlar yapmaya başladılar.

Lise öğrencileri oluşturdukları müzikle, hulohupla sahnede gösteri yaptılar, kendi tasarımları olan hulahup dansını öğrencilere sundular, bu sunum için her öğlen tatilinde hulohupla çalıştılar, sonunda müthiş alkış topladılar. Hulahupu uzun süre belinde kıpırdamadan döndüren öğrenciler de günün rekorunu kırdı.

8. Pi Sayısının bulunmasıyla ilgili ya da kullanım alanlarını anlatan kısa tiyatro oyunları

Ögrenciler senaryo yazma, drama, tiyatro konularında da çok istekliydi. Matematiği bu konulara sokma çabamızda hiç zorlanmadık. Hemen çalışmaları meyvelerini vermeye başladı.

Bir öğrencimizin beyaz önlükle bilim adamı kılığında, diğerlerinin ise üniversite öğrencileri olarak sahnede kendi yarattıkları komedi eser öğrencileri çok eğlendirdi.

9. Pi şekilli Pastalar veya Kurabiyeler okulda yapma

Bu yıl seçmeli Yemek Klubü öğrencileri Pi şekilli kurabiyeler yaparak bunları öğle tatilinde öğrencilere sattılar ve elde ettikleri gelirleri yardım fonuna eklediler.

10. Tahmin Yürütme ve Matematiksel SezgiYarışmaları:

Bu yarışmada belli bir obje üzerinde tahminle öğrenciler o objeyle ilgili bir problem çözmeye çalıştılar.

Dairesel bir eşyanın, tepsi, tabak, futbol topu, hulahup, silindir gibi yuvarlak nesnelerin alanını, hacmını, kapasitesini yada çevresini tahminen bulma yarışmaları çok yararlı oluyor. Matematiğin kavranması ve uygulaması açısından derslerde de benzeri uygulamaların yapılması taraftarıyım.

Bazı öğrencilerin hesap makinesiz, fazla yazıp çizmeden, ölçmeden gözle bakarak, elle, adımla ölçerek çok gerçekçi tahminlerde bulunabilirken, bazı öğrencilerin de hiç gerçeğe uymayan tahminlerde bulunduklarına tanık olduk. Ezbercilikten uzaklaşmanın bir yolu da bu tür etkinlikleri çoğaltmak ve çözümlerin hayata uygunluğunu anlayabilme yeteneğini geliştirmektir bence.

11. Yüksek sınıf öğrencilerinin Pi Sayısı ve Matematik Tarihi, Doğada Matematik, Matematik ve diğer Bilimler gibi konularda sunumlar hazırlaması

11. ve 12. Sınıf öğrencileri geçmiş yıllarda bu tür sunumları ikişer veya üçer kişilik gruplarla hazırladılar, ilk önce sınıf ortamında sunumlarını yaptılar, diğer öğrencilerin sorularını yanıtladılar, sunum sonunda yapılan eleştirileri not aldılar ve sonunda Pi Günü ve Matematik günlerinde seçilenler daha büyük bir öğrenci topluluğuna sunumlarını özgüvenle yaptılar.

Bazı sınıflarda öğrencilerle altın oranla ilgili çalışmalar yaptık, resim sanatıyla ilgisini inceledik. Ögrencilerin bu tür uygulamalar çok ilgisini çekti.

Yukarıda sıraladığım her türlü etkinliği çalıştığım çeşitli okullarda denedik, Hem çok eğlenceli saatler geçirdik hem de öğrenciler katılmaktan büyük zevk aldı. Hatta bu etkinliklerden sonra okulumuzda matematik dersine olan ilgi arttı ve öğrenciler hemen bu etkinlikleri her yıl yapma konusunda çok istekli davrandılar. Her seviyede uygulanabilir olan bu etkinlikler çocukların bilime karşı ilgilerinde olumlu etkiler yaptı. Disiplinlerarası ilişkilerin kurulmasında da bu etkinliklerin büyük etkisi oldu.

Bu etkinliklerin yanısıra okulumuzda bütün öğretmenlere Matematik Bölümü tarafından Uluslararası Matematik Günü dolayısıyla hafta boyunca öğrencileriyle matematiğin kendi dersleriyle ilgili bağlantılarını araştırma ve matematiğin hayatımızdaki önemli yerini vurgulama önerisi yapıldı. Bazı öğretmenler bu öneriye çok güzel etkinliklerle katıldılar, özellikle ekonomi, fen ve tarih öğretmenlerinin desteği büyük oldu.

Dünya tarihinde, örneğin Vietnam Savaşı’nda 1965-1972 tarihleri arasında Vietnam’a ABD tarafından atılan bombaların tonajlarını gösteren Savaş Müzesi’ndeki matematiksel grafikler ve görseller bu savaşın acımasızlığını gözler önüne seriyordu.

Kaynakça

1. www.nukteler.com

2. www.nukteler.com

3. Matematik Herkes İçindir, David Bessis, Say Yayınları, Sayfa 10

4. Matematik Herkes İçindir, David Bessis, Say Yayınları, Sayfa 26.