GİRİŞ
“Bilgi çağı” olarak da adlandırılan günümüzde iletişim teknolojilerindeki gelişmeler sonucu eğitim ve öğretimle ilgili bazı kavramları ortaya çıkarmıştır. Örneğin, “WEB tabanlı öğrenme”, “çoklu öğrenme ortamları”, “eleştirel ve yaratıcı düşünme” “yaşam boyu öğrenme” ve “internet ortamında öğrenme” bu kavramlardan bazılarıdır. Uzaktan eğitim, öğrenen ile öğretenin birbirinden uzakta olmalarına karşın eş zamanlı ya da ayrı zamanlı olarak bir araçla iletişim kurdukları bir eğitim biçimi ya da sınıf içi etkinliklerin yürütülme olanağı bulunmadığı durumlarda eğitim çalışmalarını planlayanlar ve uygulayanlar ile öğrenenler arasında iletişim ve etkileşimin özel olarak hazırlanmış materyaller ile çeşitli ortamlar yoluyla belli bir merkezden sağlandığı bir öğretim yöntemi olarak tanımlanmaktadır (MEB, 2010). İlk olarak Wisconsin Üniversitesi’nin 1892 Yılı Kataloğunda geçmiş olan “uzaktan eğitim” terimi (Distance Education), yine ilk kez aynı üniversitenin yöneticisi William Lighty tarafından 1906 yılında yazılan bir yazıda kullanılmıştır. Daha sonra bu terim (Fernunterricht), Alman eğitimci Otto Peters tarafından 1960 ve 1970’lerde Almanya’da tanıtılmış ve Fransa’da uzaktan eğitim kurumlarına isim (Teleenseignement) olarak uygulanmıştır (Ryan, S., Scott, B., Freeman, H. and Patel, D, 2000).
Eğitim, birey ve toplum gereksinmelerinin temel noktasını oluşturmaktadır. Toplumlar ihtiyaç duydukları niteliklere sahip bireyler yetiştirmeyi amaçlarken, bireylerde toplumların bu talebini karşılamak amacıyla kendilerini yeni dünyanın normlarına uygun şekilde geliştirmeye çalışmaktadırlar. Bu gelişim ülkelerin eğitim ve öğretim programlarını yeniden yapılandırmaları ile mümkün hale gelmektedir (Kaya, 2002:8). Dinamik bir süreç olan eğitim konusunda, yaşadığımız çağın özelliklerine ve niteliklerine bağlı olarak bazı temel değişikliklere ihtiyaç duyulmaktadır (Yager ve Roy 1993). Değişiklik yapma kimi zaman daha iyiyi bulma ve uygulama düşüncesinden hareketle olabildiği gibi kimi zaman da yaşanan olumsuzluklar karşısında zaruri bir durum olarak karşımıza çıkmaktadır. Örneğin,11 Mart 2020’de pandemi olarak ilan edilen Coronavirüs (Covid-19), küresel düzeyde sağlık başta olmak üzere, ekonomi, sosyal yaşam ve eğitim uygulamaları üzerinde çok önemli değişimlere ve etkilere neden olmuştur. Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO, 2020b) verilerine göre, 29 Nisan 2020 tarihi itibariyle tüm dünyada 213 ülkede veya bölgede, toplam 2.995.758 kişide tespit edilen pandemi, 204.987 kişinin ölümüne neden olmuştur. 2019-2020 Coronavirüs (Covid-19) pandemisi, dünya çapında eğitim sistemlerini etkilemiş, yaygın bir şekilde okulların ve üniversitelerin kapanmasına da neden olmuştur (Wikipedia, 2020b). Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) (2020’a) verilerine göre, 07 Nisan 2020 itibariyle, Coronavirüs (Covid-19) pandemisi nedeniyle 188 ülkede okullar kapanmıştır. Ülkemizde de pandemi nedeniyle, tüm öğretim kademelerinde yüz yüze eğitime son verilmiş, yerel ve merkezî sınavlar ertelenmiş ve öğrenci başarısını ölçme ve değerlendirmede online sınavlar devreye girmiştir. Küresel düzeyde yaşanan salgın nedeniyle ülkelerin eğitim sistemlerinin de özellikle eğitim uygulamaları konusunda etkilenmesi ihtiyaçlar doğrultusunda farklı uygulamalara gidilmesine neden olmuştur.
Uzaktan Eğitim
Uzaktan eğitim öğrencilerin fiziki bir okul ortamına gereksinim duymadan bireysel olarak yerleşik bulunduğu ortamda eğitilmesi olarak tanımlanabilir. Başka bir deyişle öğretmen ve öğrencinin fiziksel olarak aynı kapalı alanda bulunmasına gerek olmaksızın öğretme öğrenme etkinliklerinin düzenlenip yürütülmesidir. Bu eğitimin geçmişten günümüze kadar üç farklı kuşağı bulunmaktadır (Jones, 2005). Geçmişte online eğitimde öğrencinin bilgi edinme yolu tek yönlü iken 1989’dan itibaren üniversiteler bilgisayar yoluyla iletişim sayesinde etkileşim kanalını bilgi teknolojileriyle ilişkilendirmişlerdir. Bir modem ve standart bir bilgisayarın kullanılmasıyla öğrenciler gruptaki her bir birey ile doğrudan iletişim kurabilmiştir. (Morris ve Naughton, 1999). Online öğrenme veya e-öğrenmenin ilgi odağı öğrenci-öğretmen iletişiminden çok öğrenme içeriğidir. E-öğrenme web tabanlı öğrenme, bilgisayar destekli öğrenme, sanal sınıflar ve dijital iş birliğini içine alır. (Paulsen, 2003). Teknolojinin eğitim ve öğretim ortamına sunduğu en önemli iki değer bilgisayar ve internettir. Bu her iki yapı birlikte düşünüldüğünde okul ve sınıf gibi fiziksel mekân odaklı eğitime alternatif olabilecek pek çok yaklaşımı anlamlı kılmaktadır. Wilson ve Marsh internet erişiminin öğrencilere kazandırdığı iki özelliğe dikkat çeker (Akbaba ve Altun, 2000). Birincisi, interneti bilgi erişimi ve paylaşma, iletim ve araştırma amaçlarıyla kullanan öğrencilerin ileriki yaşamlarında teknoloji ile daha barışık olacaklarıdır. Bu bireyler takım çalışmasına kolaylıkla uyum sağlar ve kendi bilgi potansiyelini yine bu kaynaklar yoluyla yapılandırır. İkincisi ise, internet erişiminin öğrencileri sınıfın fiziki sınırlarından kurtararak onları birey odaklı bir yapı içinde özgüven kazanmaya teşvik etmesidir. İnternet tabanlı uzaktan eğitimde yani online (çevirimiçi) eğitimde üç önemli temel nokta vardır. Bunlar (Türkoğlu, 2002, 34);
-Programın tasarımında kullanılan yöntemlerin doğru seçimi
-Kullanılacak yöntemlerin internet teknolojileriyle destekleniyor olması
-Teknik, kaynak ve öğretmen desteğinin sağlanmış olması
Toplumsal yaşamda gözlenen değişmeler ve öğrenme alanındaki yönelimler, eğitim programlarını da yönlendirmektedir. Bu bağlamda eğitim programları küreselleşme ve teknolojiden doğrudan etkilenmektedir (Yaşar, 2014). Uzaktan eğitimin tasarımında materyal niteliği, iletişim biçimi, öğrenciye bilgi aktarımı gibi pek çok değişkenin dikkatli bir şekilde planlanması gerekmektedir. Uzaktan eğitim programlarının planlanması konusunda benzer görüşler ifade edilmektedir. Artunç’un (2005) ifade ettiği model bu değişkenlerin nasıl planlanması gerektiği konusunda bilgiler içermektedir. Teknoloji bireylerin bilgi oluşturma gereksinimlerini yerine getirmelidir (Jonassen, Mayes, ve McAleese, 1993). Bu görevi yerine getirecek teknolojiler boş teknolojiler benzetmesiyle görev alanı çizilen teknolojilerdir. Bu teknolojiler, bilgi iletim görevi için yapılandırılan değil, bireyin bilgi oluşturmasını destekleyen teknolojilerdir. Bu çerçevede teknoloji, öğrenci merkezli, öğrenci ilgi ve gereksinimlerini merkeze alan, öğrenme sürecine aktif katılımlarını sağlayacak, yüksek düzeyde düşünme ve yaşam boyu öğrenme gereksinimleri karşılayacaktır (Brown, Collins ve Duguid, 1989; CTGV, 1992; Wilson, 1996). Deutsch (2004), program alanındaki gelişmelerin teknolojiden doğrudan etkilendiğini belirterek programdaki kimi yönelimleri şöyle sıralar:
-
Bireyler öğrenmelerini daha çok internet aracılığıyla gerçekleştireceklerdir. Öğrenme hem okulda hem evde devam eden bir süreç olarak algılanacaktır.
-
Programların hazırlanmasında sosyal ve çevresel etmenler dikkate alınacaktır.
-
Programlarda problem çözme becerisi ön plana çıkacaktır.
-
Teknoloji, eğitimi doğrudan etkileyen bir etmen olarak anahtar rol oynayacaktır.
SONUÇ YERİNE
Teknolojiyle iç içe çalışabilmek ve bilgiyi öğrenciler için en iyi biçimde tasarlayabilmek eğitimin her alanında önemli ve gereklidir. İster yüz yüze isterse online (çevrimiçi) olsun öğrencilerin birbirleriyle ve ders materyalleriyle iç içe olmaları sağlanmalı ve öğrenmeyi gerçekleştirmek için etkili bir iletişim becerisine sahip olunmalıdır (Porter, 2004). Düzenlenen online (çevrimiçi) programın kendi özelliklerine göre hedeflenen kazanımların ve etkinliklerin yapılandırmacı ve/veya davranışçı anlayışa uygun olarak belirlenmesi gerekir. Öğreticilerin öğrenci yelpazeleri ve öğretecekleri derslerin türü açısından uygun pedagojik yaklaşımlara karar verme konusunda da kesinlikle etkin bir şekilde yer almaları gerekir.
KAYNAKÇA
Akbaba, S., Altun, A., (2000). İnternet ve Eğitim.
http://www.egitim.com/egitimciler/0753/0753.3/0753.3.3.
Artunç, S. (2005). Distance-Learning: Future Options for Virtual Design Studios”. http://www.celt.lsu.edu (Mayıs 2005’te alınmıştır.)
Brown, A.L., Collins, A., & Duguid, P. (1989). Situated Cognition and the Culture of Learning. Educational Researcher, 18(1), 32-43.
Deutsch, N. (2004). Curriculum trends. http://www.nelliemuller.com/CurriculumTrends.doc
Jonassen, D. H., Mayes, T. & McAleese, R. (1993). A Manifesto for a Constructivist Approach to Use of Technology in Higher Education. (Eds. T. M. Duffy, J. Lowyck, D. H. Jonassen, & T. M. Welsh). Designing Environments for Constructive Learning. New York: NY: Springer-Verlag, 231-248.
Jones, D. (2005). Computing by Distance Education: Problems and Solutions. http://cg-pan.cgu.edu.au
Kaya, Z., (2002). Uzaktan Eğitim. Ankara: Pegem A Yayıncılık.
Morrıs, D., Naughton, J. (1999). The Future’s Digital, İsn’t It? Some Experience and Forecasts Based On The Open University’s Technology Foundation Course.
Porter, L. R. (2004). Developing an online curriculum: Technologies and techniques, USA:Information Science Publishing
Paulsen, M., (2003). Online Education, Teaching And Learning.
http://www.studymentor.com/studymentor/PartOne.pdf
Yaşar, Ş, (2014). “Eğitimde Program Geliştirmeyi Etkileyen Sosyo-Kültürel Etmenler”,
Yager (ed.) What Research Says To The Science Teacher, 7 (1), 7-13. Washington D.C.: National Science Teachers Association.
Wikipedia. (2020b). 2019-20 koronavirüs pandemisi. https://tr.wikipedia.org/wiki/2019-20_koronavir%C3%BCs_pandemisi, web adresinden 03 Nisan 2020 tarihinde edinilmiştir.
