Site İçi Arama

Aşağıdaki formu kullanarak sitemizdeki yazılarda arama yapabilirsiniz.

Türkiye Üniversiteleri’nin Kırılma Noktaları

Mustafa Kaymakçı

12 Eylül 1980 Askeri Darbesi’nin bir ürünü olan 2547 sayılı Yüksek Öğretim Kanunu (YÖK) yasasıyla bilim ve eğitim, «kamu değerleri” olmaktan çıkarılmıştı. Günümüzde, YÖK Yasası yetmemiş olacak ki, Türkiye Üniversiteleri yeniden yapılandırılıyor. Yeni yasa ile üniversitelerin daha yüksek düzeyde egemen çevrelerin denetimine sokulacağı anlaşılıyor.

Geleceği görmek açısından YÖK Yasası ile neler olmuştu kısaca irdeleyelim.Üniversiteler, eğitim programlarından başlayarak, örgütlenmeye değin Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Avrupa Birliği’nin (AB) yönlendirilmesiyle farklılaştırıldı. Bütün bu farklılaşma etkinliklerinin temelinde, yeni-liberal politikalarla dayatılan Batı’nın karşı konulmaz ve doğası gereği üstün olduğuna ilişkin Avrupa merkezci, bir başka deyişle Doğuculuk (Şarkiyatçılık/Oryantalizm) görüşünün egemen olduğu rahatlıkla söylenebilir (Kaymakçı, 2012).

Bilimde Kırılma Noktası

YÖK Yasası ile Türkiye Üniversiteleri’nde bilimde kırılma noktaları şöyle özetlenebilir:

-Bilim öncü rolünü yitirmeye başlamış ve dar teknik uzmanlık alanlarına hapsedilme sürecine sokulmuştur. Bu, özellikle yaşam ve doğa bilimlerinde daha belirgin bir duruma getirilmiştir.

-Üniversite-sanayi, araştırma-üretim ilişkisi kısa erimli getirileri üzerine piyasa mekanizmaları temelinde yapılanmaya başlandı. Bir başka deyişle, anılan ilişkilerde bilim, bağımlı ve sipariş üstüne çalışan bir etkinlik konumuna sürüklendi. Kısaca, daha önce de belirtildiği üzere bilimin ticaretleşmesi süreci yaşanıyor. Bu süreçte daha vahimi, bilimsel etkinlikler Batı’ya taşeronlaşıyor.

-Araştırma-Geliştirme (Ar-Ge) etkinliklerine ayrılan kaynakların göreli olarak azaltılması, birbiriyle bağlantılı iki sonucu doğurmuştur. Birincisi, sipariş üzerine Ar-Ge etkinlikleri devreye girmiştir. Bu durum, toplumsal bilimlerde «makbul görüşlerin gerekçelenmesini”, yaşam bilimlerinde (tıp, ecza, tarım ve veteriner hekimliği gibi) belli ilaç, tohum, damızlık ya da uygulamaların «sürüm artışı”nı amaçlayan bir yaklaşımı ortaya çıkarmaktadır. İkincisi ise, araştırıcılar ulusal kaynakların dışında özellikle AB fonlarına yönlendirilmiştir. AB fonlarına yönlendirme, bilimsel taşeronluğun boyutlanmasına yol açmıştır (Kaymakçı,2006).

-Kamusal Ar-Ge’den yararlanma da giderek ideolojik yaklaşımlara göre şekillenmektedir. Kamusal kaynaktan yararlanmada ölçütün yeni-liberal ideolojiye (laik ya da İslamcı) sahip olmaktan geçtiği yaygınlaşan bir görüştür. Bu durum, bilimin itici gücünü oluşturan « bilimsel kuşku” nun ve «bilimsel özerkliğin” yok edilmesinden başka bir anlama indirgenemez.

-Bilimin evrenselliği-gündemin ulusallığı ölçütünde önemli sapmalar olmuştur. Bu sapma, bilimin gündemini sözde «uluslararası gündemin” konularına araştırıcılarının yönlendirilmesi, hatta dayatılmasıyla şekillenmektedir. Bir başka deyişle, «ulusal bilim gündemi” yok sayılmış, kimi raporlarda bu durum daha önce de belirtildiği üzere «Türkiye Araştırma Alanının AB Araştırma Alanı ile birleştirmek” şeklinde dile getirilmiştir. Bu doğrultuda birçok örnek verilebilir.

Eğitimde Kırılma Noktaları

Türkiye Üniversiteleri’nde kırılma noktaları şöyle özetlenebilir (Işıklı, 2004; Omay, 2004):

-Eğitim-öğretim hizmetlerinin karşılanması giderek paralı duruma gelmiştir. Devlet üniversitelerinde harçlar artarken vakıf üniversitelerinin sayısında olağanüstü artış olmuştur. Üstelik bunlar gerçek anlamda vakfedilen kaynaklarla kurulmuş kurumlar değildir. YÖK yasasında yapılan değişikliklerle vakıf üniversiteleri bütçelerinin yarısına yakını kamu tarafından karşılanmaya başlanmıştır. Kimileri de kamu arazi hatta ormanları ucuza kapatmıştır. Günümüzde vakıf üniversiteleri, ya kimi varlıklı sosyal katmanların ya da cemaatlerin yararlarını doruk noktasına çıkaran öğretim kurumları olmuşlardır.

-Bölümlerin eğitim-öğretim programları ulusal talepler doğrultusunda değil, AB sürecinde başlatılan «Akreditasyon” uygulamasına göre şekillendirilmektedir. Üstelik bu şekillendirmede öğretim elemanlarına adeta dayatma yapılmakta, var olan katkıları ise göstermelik kalmaktadır.

-Kimi toplumsal bilim dallarında eğitim-öğretim programları yeni-liberal öğretim egemenliğinde şekillenmiştir. Örneğin, ekonomi ya da işletme bölümlerinde bilim diye yeni-liberal ideolojinin öğretileri geçerlidir. Bu anlamda tam bir ticarileşme söz konusudur.

-Eğitim ve öğretimde ulusal dil, neredeyse dışlanmakta, özellikle kimi diller İngilizce-Fransızca gibi yansız bir bilimsel kaynak bulma aracı olmaktan çıkarılmakta, Batı’nın ideolojik egemenlik aracı durumuna dönüştürülmektedir. Üstelik bu yaklaşım, üniversiteleri farklılaştırmış, yabancı dil ile eğitim yapan devlet ve vakıf üniversitelerini hak etmedikleri bu mertebeye yükseltmiştir.

-Öğretim üyesi yetiştirme programlarında yurt dışına ağırlık verilmiş, bu durum kaynak aktarımının dışında beyin göçüne de neden olmuştur. Bu yolla yurt dışına gönderilen çok sayıda kişi yurda dönmeme yolunu seçmiştir.

Akademik Yükselmeler ve Öğretim Üyesi Niteliğinde Kırılma Noktaları

-1980 öncesine göre akademik yükselmelerde farklılaştırma getirilmiş, bir araştırma tezine dayalı olarak yapılan doçentlik sınavı ortadan kaldırılmış ve doçentlik sınavında ölçü, ilgi alanındaki araştırmaya göre şekillendirilmiştir. Bu da niteliğin düşmesine neden olmuştur.

-Daha sonra akademik yükselme ve atamalarda, yurtiçi yayınlar yerine yurtdışı yayınlar dikkate alınmaya başlanmıştır.«Citation Index” kapsamımda her yıl on bin civarında yayın, yurtdışı dergilere gönderilmektedir. Ancak yayınların hangi koşul, ortam ve ölçülerde kabul edildiği, yayınların ulusal bilim gündeminde olup olmadığı sorgulanmamaktadır. Bunun birçok olumsuzlukları vardır. Araştırıcılara yüklediği maliyetlerin dışında, evrensel bilime katkı yapmaya çalışılırken(!) asıl hak sahibi ulusal unsurlar bu çalışmalardan yararlanamamaktadır. Bu araştırmaların, halktan toplanan vergilerle yapılmakta olduğu göz önüne alınmamaktadır. Bu, daha öncede belirtildiği üzere, aynı zamanda gizli beyin göçünün de bir başka görünümüdür. Bir başka bir adı da «bilimsel taşeronluk”tur.

Demokratik Üniversitenin Kırılma Noktası

-Yüksek öğrenim özerkliğini yitirmiştir. Yönetsel özerklik, bilimsel özerklik ve mali özerklik yok edilmiştir. Yöneticiler, siyasal iktidarlar tarafından dolaylı ya da doğrudan atanmaktadırlar. Kurullar göstermelik olmuştur.

-Özerklik salt devleti elinde tutan siyasal erk karşısında değil, diğer toplumsal güçler (egemen sınıf ve katmanlar, cemaatler gibi) karşısında da yitirilmiştir. Sermaye ya da cemaatlerin denetimindeki yüksek öğrenim kurumlarında muhalif seslerin çıkması olanaksızdır. Üstelik kimileri yabancı sermayenin egemenliğini de kabul etmişlerdir.

Evet, yazının başında söylediğimizi tekrarlayalım. Günümüzde, YÖK Yasası yetmemiş olacak ki, Türkiye Üniversiteleri yeniden yapılandırılıyor. Yeni yasa ile üniversitelerin daha yüksek düzeyde egemen çevrelerin denetimine sokulacağı anlaşılıyor.

Kaynaklar

Işıklı, A., 2004. Yüksek Öğrenimin Özelleştirilmesi ve AKP’nin YÖK Yasa Taslağı Bilim ve Ütopya.Sayı:119.

Kaymakçı, M., 2006. Küreselleş(tir)me Sürecinde Türkiye’de Bilim ve Teknoloji. Ulusal Bağımsızlık İçn Türkiye İktisat Politikaları Kurultayı Bildirisi, Malatya.

Kaymakçı, M., 2012. Küreselleş(tir)me Karşıtı Bilim-Politik Yazılar.İlkim Ozan Yayınları

Omay, E., 2004. Akademik Sorunlarımızın Kaynağı. Bilim ve Ütopya, Sayı:119.



01/12/2012



Yazarın diğer yazıları

6.FİLO “Yankee Go Home” Mitinglerini Anımsatmak! (01/11/2017)
Tarımda Bağımlılığın Bir Boyutu Olarak Et Krizi (01/10/2017)
İzmir Dağlarında Dayanışmanın Çiçekleri : Kooperatifler ve Bir Vakıf (01/09/2017)
İnsanı Bize Öğretmeye Çalışan Yazar: Cengiz Aytmatov (01/08/2017)
Gıda Sektöründe Sömürüden Çıkış Yolu (01/07/2017)
Şeyh Bedreddin 4/ Şeyh Bedreddin Hareketinin Ekonomi-Politiği (01/07/2017)
Şeyh Bedreddin / 3-Şeyh Bedreddin Hareketinin Edebiyatta Yansımaları (01/06/2017)
Suriye Tarımında Yıkım Bizi İlgilendir mi? (01/05/2017)
Şeyh Bedreddin / 2-Şeyh Bedreddin’in Müridleri : BÖRKLÜCE Mustafa ve Torlak Kemal (01/05/2017)
Şeyh Bedreddin / 1-Kuramı Ve Eylemi Üzerine Belgeler Ve Yorumlar (01/04/2017)
Neden Gıda İthalatçısı Olduk? (01/04/2017)
Yunanistan Ve Rumların Enosis Hayali Bitmez -KIBRIS Nereye? /1 (01/03/2017)
Kapitalizm Tarımda Milyarlarca İnsanı Yoksullaştırıyor Mu?/Tarım Nereye/1 (01/02/2017)
Kıbrıs Nereye? (01/02/2017)
Yerli Tohumun Sonuna mı Geldik? (01/01/2017)
Hasta Siempre, Fidel Castro (01/12/2016)
Attila İlhan´ı Anlama (01/11/2016)
Atatürk İdeolojisi'nden Günümüze Dersler (01/11/2016)
Bilimin Savaş/İstila ve İnsanlık Dışı Kullanılması Üzerine (01/10/2016)
Bataklığı Kurutmak (01/09/2016)
Mankurtlaşma Üzerine (01/08/2016)
AVRUPA BİRLİĞİ; HALKLARIN MI YOKSA ŞİRKETLERİN Mİ ÇIKAR BİRLİĞİ? (30/06/2016)
BU ÜLKENİN GEN KAYNAKLARINA SAHİP ÇIKMAK (01/06/2016)
ZEYTİNYAĞLI YİYEMEM AMAN(!) (01/05/2016)
NE OLACAK BU GIDA FİYATLARI YA DA PİYASA EKONOMİSİ FETİŞİZMİ? (01/04/2016)
TARIMDAKİ SÖMÜRÜDEN ÇIKIŞ YOLLARI (01/03/2016)
Gıda Fiyatları Neden Pahalı? (01/02/2016)
İsmet İnönü’den Siyaset Dersleri Niteliğinde Anılar (01/01/2016)
Atatürk'ün Tarım Politikasından Günümüze Dersler (01/12/2015)
Bir Entellektüel Olarak Mustafa Kemal Atatürk (08/11/2015)
DİLİNDEN UTANANLAR (01/11/2015)
Aziz Sancar Üzerine (13/10/2015)
Gıda Üreten Tarımsal Amaçlı Kooperatifler Nasıl Desteklenmeli? (01/10/2015)
Gıda Sektöründe Kooperatifler Neden Öne Çıkmalı? (01/09/2015)
Bu Dünyadan Fikret Otyam Geçti (10/08/2015)
Yunanistan Deneyinden Avrupa Birliği’ni Yeniden Görmek (01/08/2015)
Koalisyon Pazarlığında Çiftçi ve Tarım Öneriler (01/07/2015)
Akademik Kapitalizmin Bilimcilere Getirdiği Olumsuzluklar (01/07/2015)
Karaburun 21. Ütopyalar Toplantısı Üzerine (26/06/2015)
Bilime Akademik Kapitalizm’in Getirdiği Olumsuzluklar (01/06/2015)
Akademik Kapitalizm Ne? (01/05/2015)
Küreselleş(tir)me Sürecinde Dünya’da Bilim ve Teknolojide Yaşanan Değişimler (01/04/2015)
Yunan Algısındaki Türk İmgesinin Kökenleri Üzerine Bir Deneme (01/03/2015)
Çiprazdan Akıl Alanlara…! (11/02/2015)
Meralar Şirketlerin mi, Köylülerin mi Olsun? (01/02/2015)
İktisadi Siyaset Bilmeden Teröre Tanı Koymak! (01/02/2015)
Aziz Nesin’in 99. Doğum Yılında Anımsamak (01/01/2015)
Güler Yüzlü Neoliberalizm Çözüm Yolu İmiş? (01/12/2014)
Televole Ekonomistleri Kimin Hizmetinde? (01/11/2014)
“Emperyalizm ve Türkiye” Kitabı Üzerine (03/10/2014)
“Buğday ile Koyun,Gerisi Oyun” Dediğimiz Ülkemizde,Et Fiyatları Neden Yükseliyor? (01/10/2014)
Ti Sesi Nereden Geliyor? (01/10/2014)
Dünyanın En Zengin Ülkesinde 48 Milyon Aç! (01/09/2014)
İstanbul’u Sel Basması ya da Bilim İle Geleceği Planlama/2 (01/08/2014)
İstanbul’u Sel Basması ya da Bilim İle Geleceği Planlama/1 (01/07/2014)
SOMA’da Ölen İşçilerin Çoğu Tarımdan Ayrılmak Zorunda Bırakılan Çiftçilerdir (01/06/2014)
AKP Neden Yüksek Oy Aldı? (01/05/2014)
2014 Yılı,Neden “Uluslararası Aile Çiftçiliği Yılı” İlan Edildi? (01/04/2014)
Pandora’nın Kutusu,Aslında Sistemin Kutusu Mu? (01/03/2014)
Ege’nin Unutulan Türkleri/2 (01/02/2014)
Ege’nin Unutulan Türkleri/1 (01/01/2014)
Pandoranın Kutusu,Aslında Sistemin Kutusu mu? (01/01/2014)
5. İzmir İktisat Kongresi Üzerine (01/12/2013)
Atatürk ve Oryantalizm (09/11/2013)
Atatürk,Bilim ve Felsefe (08/11/2013)
Atatürk ve Üniversite Devrimi (07/11/2013)
Demokrasi Paketi’nden Toprak Sorununa Çözüm Var mı? (01/11/2013)
“Andımız” Yazarı Dr. Reşit Galip’in Anısına (13/10/2013)
Yerel Seçimler Öncesi, 12 Eylül Askeri Darbesi’ni Nasıl Okumalı? (01/10/2013)
Bayraktar ve Dawkins Oryantalizmin İkiz Kardeşleri mi ? (01/09/2013)
AKP Döneminde Sermayenin Dönüşümü (01/08/2013)
Bu Dünyadan Bir Işıklı Geçti (20/07/2013)
Taksim Gezi Parkı ve Vahşi Kapitalizm (01/07/2013)
Stratejik Plan,Şirket Tarımcılığına Yönelik Olarak Hazırlanmış! (01/06/2013)
Costa-Gavras, “Kapital” filminde de düzenin ipliğini pazara çıkarmaya devam ediyor (01/05/2013)
Kürt Sorunu Topraksız Köylüler Sorunudur (2) (01/04/2013)
Kürt Sorunu Topraksız Köylüler Sorunudur (1) (01/03/2013)
İslam´da Bilimsel İlerleme ve Gerilemenin Tarihsel Nedenleri Üzerine Tezler- 2 (01/02/2013)
İslam´da Bilimsel İlerleme ve Gerilemenin Nedenleri Üzerine Tezler (1) (01/01/2013)
Atlantik Ötesinden Alınacak Dersler (01/11/2012)
Gıda Fiyatlarında Spekülasyon Kimin İşine Yarıyor-2 (01/10/2012)
Gıda Fiyatlarında Spekülasyon Kimin İşine Yarıyor? (01/09/2012)
Batı´da Bilimin Gelişimi Üzerine Kimi Tezler (1) (01/08/2012)
Oryantalizmin Kökenleri Üzerine (2) (01/07/2012)
Oryantalizmin Kökenleri Üzerine (1) (01/06/2012)
Bilim Felsefe İlişkisi Üzerine (01/05/2012)
Bilimci ve Politika (01/04/2012)
Avrupa Birliği Çıkmazında Doğru Tanıyı Koyabilmek (01/03/2012)
Yeni TÜBİTAK Başkanı Din Âlimi mi? (01/02/2012)
Bilim ve Teknolojide Osmanlı´dan Kalan Geri Kalmışlık (01/01/2012)
Özelleştirme ve Yabancılaştırma Sürecinde Tarımsal Su (01/12/2011)
Atatürk ve Galiyev (01/11/2011)
Brezilya Topraksız Köylüler Hareketi ve Türkiye (01/10/2011)
Eşitlikçi İftar Sofraları, Kapitalizmin Çöküşüne Mi Bağlı? (01/09/2011)
Umut Etmek ve Direnmek (01/08/2011)
Ti Sesi Nereden Geliyor? (01/07/2011)
Emperyalizmin Kökeni Üzerine Genetik Arayışlar; Emperyal Genler Var Mı? (01/06/2011)
Gıda Egemenliği Açısından Tarım Politikaları ve Kemalizm (01/05/2011)
Türkiye Biliminin Sorunları (01/03/2011)
Dünya’da BT’de Yaşanan Değişimler (01/02/2011)
Dünya Kooperatifçilik Günü’nde Köy-Koop’lar (01/01/2011)
Tarımda Kapitalist Paradigmaya Seçenek ya da Çözümler (03/12/2010)
Türk Mucizesi ve Tarım (04/11/2010)
Gıda Sektöründe Tekelleşme ve Yabancılaşma (01/11/2010)
Attila İlhan´ı Anlama (18/10/2010)
Merhaba (01/10/2010)