Site İçi Arama

Aşağıdaki formu kullanarak sitemizdeki yazılarda arama yapabilirsiniz.

Şeyh Bedreddin / 2-Şeyh Bedreddin’in Müridleri : BÖRKLÜCE Mustafa ve Torlak Kemal

Mustafa Kaymakçı

“Şeyh Bedreddin / 1-Kuramı ve Eylemi Üzerine Belgeler ve Yorumlar” adlı makalemde, Osmanlı tarihçilerinin önemli bir kesiminin, başlangıçta Şeyh Bedreddin'i büyük bir İslâm âlimi ve hukukçusu, bir kesiminin ise 15.yüzyılda eşitlikçi bir düzen arayan bir hareketin kuramcısı ve eylemcisi olarak öngördüklerini bildirmiş olduklarını yazmıştım. Ancak her iki yaklaşıma sahip olanların birleştiği bir konunun ,varolan sisteme karşı çıkışı nedeniyle Osmanlı Devleti tarafından idam edilmiş olmasıydı.

Şeyh Bedreddin’in öğretisi neydi?

Yazımızı sonlarken Mizancı Murad Bey’in de Şeyh Bedreddin’in Börklüce Mustafa aracılığıyla yaydığı görüşlerini günümüz Türkçesiyle şöyle özetlemiş olduğuna değinmiştim:

• Tanrı Dünyayı yaratmış ve insanlara bahşetmiştir.

• Servet ve tarım ürünleri herkesin ortak malıdır.

• İnsanlar eşittir. Kiminin servet sahibi olması, kiminin ekmeğe bile muhtaç kalması tanrısal amaca aykırıdır.

• Nikahlı kadınlardan başka dünyada her şey ortak olmalıdır.

• Birinin çevresi ve inançları ötekininkine benzemiyor diye onun üzerinde güç kullanılması, kutsal buyruklara ve amaçlara aykırıdır. Çünkü düşünce ve vicdan doğaya uyumla oluşur.

• Müslüman, Hıristiyan, Musevi ya da Mecusi hepsi Tanrının kuludur, birdir, kardeştir. Aralarında dostluk ve bağlılık olması gerekir. Bu birliktelik ve dostluk nedeniyle doğru olan (hak), ilkel olana (batıl) üstün gelir. Yönetme ise zulüm ve baskıdır (saray, saltanat, savaş, asker hepsi zulümdür. Tekkeler, dervişler, ulema bunlar da zulüm ve baskıdır).

• Yönetenin saldırılarını anlayışla karşılamak, Tanrının amaçlarına uygun olmayan buyruklarına uymak doğru değildir.

• Yöneticiler, halifeler döneminde olduğu gibi yönetilenler tarafından seçilmelidir.

• Herkes eksiksiz özgürlüğün gerektirdiği gibi düşüncelerini ve yaşama biçimini açıklayabilmelidir. Başkalarının yaşama biçimi ve inançlarına saygılı davranılmalıdır.

Özetle;Şeyh Bedreddin ve müridleri olan Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal’in var olan sisteme karşı baş kaldırının temelinde, taht kavgası ile birlikte ülkenin içinde bulunduğu iç savaş ortamında ekonomik yükün köylülerin sırtında dayanılmaz duruma gelmiş olması söylenebilir. Ayrıca ticarete getirilen kimi kısıtlamalar da,örneğin Anadolu'dan adalara buğday ihracının yasaklanması yöredeki her kesimden halkı da zor durumda bırakmıştı.Bu durum hem Anadolu hem de Rumeli’deki ayaklanmalara oldukça uygun bir ortam ve koşullar yaratmıştı.

Bu yazımda da Şeyh Bedreddin’in İsyancıları:Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal hakkında kısaca bilgi vereceğim.

Börklüce Mustafa Üzerine

Belgeler,Börklüce Mustafa’nın Şeyh Bedreddin'in başlıca müridi olduğunu , 14. yüzyılın ikinci yarısı ile 15.yüzyıl başında yaşadığını ve günümüzün komünal sistemini andıran bir sistem vazederek, 1415-1416 yıllarında Karaburun Yarımadasında etrafına topladığı Türkmen köylüler, Rum denizciler ve Yahudi tüccarlar ile fahiş vergilere ve yapılan haksızlıklara isyan ettiğini gösteriyor.

Bizanslı Dukas tarihinden F.Babinger’in Almancaya çevirdiği,Köprülüzade Ahmed Cemal’inde Almancadan Türkçeye naklettiği metinde Börklüce Mustafa’nın görüşleri şöyle ifade ediliyor: “Mezkur köylü,Türklere va’z ve nasayihte bulunuyor(gönüllü yoksulluğu öğütlüyor) ve kadınlara müstesna olmak üzere erzak,mulbasat,mevaşi ve arazi gibi şeylerin kaffesinin umumun mal-i müştereki addedilmesini tavsiye diyor idi.Diyor ki: “Ben senin emlakine tasarruf edebildiğim gibi sen de benim emlakime aynı suretle tasarruf edebilirsin.” Köylü avam-ı halkı be nevi sözleriyle kendi tarafına celp ve cezb ettikten sonra Hıristiyanlar ile dostlu tesisine çalıştı.

Börklüce Mustafa'nın yaşam öyküsü kısaca şöyle:

Fetret Devrinde 1411-1413 yılları arasında Edirne'de Musa Çelebi'nin kazasker'i olan Bedreddin, Börklüce Mustafa'yı yanına kethüda olarak aldı. Ancak Fetret Devri’nden galip çıkan 1. Mehmed,Bedreddin’i İznik'e sürgüne gönderdi ve Börklüce de Aydın'a döndü. Burada Osmanlı yönetiminden memnun olmayan köylüleri ve yoksul dervişleri etrafına toplayarak din ayrımı gözetmeyen bir anlayışla, paylaşımcı bir köylü hareketi örgütleyerek isyanın önderliğini yaptı.

Börklüce, çeşitli kaynaklara göre etrafına 4.000 ila 10.000 kişi toplamıştı. Karaburun Yarımadası merkezli isyanın başlangıcında Börklüce'nin ordusu, I. Mehmed'in Saruhan valisi İskender Paşa’yı yenilgiye uğrattı. Börklüce'ye, onun manevi gücüne inanan büyük kalabalıklar da katıldı. I. Mehmed bu ilk yenilginin ardından, Saruhan Beyi olan Timurtaş Paşazade Ali Bey’i bütün Saruhan ve Aydın kuvvetleriyle Karaburun’a sevketti. Osmanlı Ordusu,burada da köylüler tarafından yenildi. Ali Bey Manisa'ya kaçarak hayatını kurtarabildi.

I. Mehmed,daha sonra oğlu Murat ve veziriazam Bayezid Paşa’yı, Rumeli ordusuyla Börklüce'nin üzerine gönderdi. Anadolu'dan da destek kuvvetler toplayan Bayezid Paşa, dervişler tarafından tahkim edilen dağa ilerlerken bütün halkı katlettirdi. Cehennem Vadisi bölgesinde kanlı çatışmalar oldu. Yandaşları büyük bir kıyıma uğrayan Börklüce, Bülmüş Boğazı'ndan Azap Yeri'ne doğru çekildi ve oradan Sakız Adası'na kaçmayı denedi, ancak denizin Osmanlı gemilerince tutulduğunu gördü. Şehzade Murad'ın maiyetindekilerin de birçok şehit verdiği mücadele sonunda Börklüce ve dervişleri,daha fazla dayanamayarak ilin kuzeyine dağıldı, ancak tutsak olmaktan kurtulamadı ve Ayasaluğ'a (Selçuk) getirildi. Kolları ve ayaklarından çarmıha çivilenerek bir devenin sırtına bağlandı ve büyük bir alay ile şehirde gezdirildi. Börklüce’ye yapılan işkenceler onu fikrinden döndürmedi. Kendisine sadık dervişleri gözü önünde katledilirken bile "İriş Dede Sultan, iriş!" (Yetiş Dede Sultan, yetiş!) dedikleri söylencesi vardır.

Börklüce Mustafa’nın “Tasvîrü’l-Kulûb” adlı bir yapıtı da vardır. Yapıtın içeriği ise tasavvufla ilgilidir.Tasavvuftaki “fakr ve dervişlik” düşüncesi,Tanrı’dan başka hiçbir şeye ihtiyaç duymamak, onun varlığı ile yetinmek , dünya malına bağlanmamak gibi inanış ve yorumlardır.Bu yaklaşımın saray çevresi tarafından mal paylaşımı olarak anlaşıldığı ,bununda Börklüce’nin bedeninin ortadan kaldırılmasına neden olduğu belirtilmektedir.

Torlak Kemal Kim?

Torlak Kemal’in de, Manisa'da Samuel adıyla doğduğu ve daha sonra Yahudilik'ten İslam'a geçerek adını değiştirdiği bildirilmektedir.

Fetret Devri sonrasında Manisa ve çevresinde Şeyh Bedreddin’in düşüncelerini yaymasıyla ün kazandı. Daha sonra Börklüce Mustafa ile birlikte Şeyh Bedreddin adına bir isyan hareketi başlattı.

Torlak Kemal de ,Börklüce Mustafa isyanıyla olasılıkla aynı zamanlarda, Manisa civarında bir isyan hareketine öncüsü yapmıştır.Sultan I. Mehmed, oğlu Şehzade Murad ile Bayezid Paşa'yı bu isyancıların üzerine gönderdi. Torlak Kemal, Börklüce Mustafa'nın kendisine katılan müridleri ile birlikte, Bayezid Paşa'ya karşı savaştı.

Daha küçük olan bu isyan da şiddetle bastırıdı.Torlak Kemal, 1419 yılında Manisa'da yakalanarak asılmıştır.



Kaynakça

Balivet,Michel 2000.Şeyh Bedreddin Tasavvuf ve İsyan. Tarih Vakfı Yurt Yayınları

Derin,Kemal ,2014. Kalplerin Işığı: Börklüce Mustafa. Destek Yayınları

Er,Şaban,2016. "Edirne-Simâvne Kâdîsı ve Emîri İsrâ’îl Oğlu Şeyh Bedreddîn Hakkında Son Söz", Kutupyıldızı Yayınları, İstanbul, ( Cildli 657 Sayfa, ISBN 978-605-5291-65-5 )

Gölpınarlı,A.,İ.Sungurbey(Ed.,)1967.Simavna Kadıoğlu Şeyh Bedreddin Manakıbı,Eti Yayınları,İstanbul

Gruda,Yılmaz,2008. Köylü Devrimci Börklüce Mustafa. Berfin Yayınları

Ocak,Ahmet Yaşar,2013.Osmanlı Topraklarında Zındıklar ve Mülhidler 15-17 Yüzyıllar. Tarih Vakfı Yurt Yayınları

Werner,Ernst,2014 .Şeyh Bedreddin ve Börklüce Mustafa. Kaynak Yayınları







01/05/2017



Yazarın diğer yazıları

6.FİLO “Yankee Go Home” Mitinglerini Anımsatmak! (01/11/2017)
Tarımda Bağımlılığın Bir Boyutu Olarak Et Krizi (01/10/2017)
İzmir Dağlarında Dayanışmanın Çiçekleri : Kooperatifler ve Bir Vakıf (01/09/2017)
İnsanı Bize Öğretmeye Çalışan Yazar: Cengiz Aytmatov (01/08/2017)
Gıda Sektöründe Sömürüden Çıkış Yolu (01/07/2017)
Şeyh Bedreddin 4/ Şeyh Bedreddin Hareketinin Ekonomi-Politiği (01/07/2017)
Şeyh Bedreddin / 3-Şeyh Bedreddin Hareketinin Edebiyatta Yansımaları (01/06/2017)
Suriye Tarımında Yıkım Bizi İlgilendir mi? (01/05/2017)
Şeyh Bedreddin / 1-Kuramı Ve Eylemi Üzerine Belgeler Ve Yorumlar (01/04/2017)
Neden Gıda İthalatçısı Olduk? (01/04/2017)
Yunanistan Ve Rumların Enosis Hayali Bitmez -KIBRIS Nereye? /1 (01/03/2017)
Kapitalizm Tarımda Milyarlarca İnsanı Yoksullaştırıyor Mu?/Tarım Nereye/1 (01/02/2017)
Kıbrıs Nereye? (01/02/2017)
Yerli Tohumun Sonuna mı Geldik? (01/01/2017)
Hasta Siempre, Fidel Castro (01/12/2016)
Attila İlhan´ı Anlama (01/11/2016)
Atatürk İdeolojisi'nden Günümüze Dersler (01/11/2016)
Bilimin Savaş/İstila ve İnsanlık Dışı Kullanılması Üzerine (01/10/2016)
Bataklığı Kurutmak (01/09/2016)
Mankurtlaşma Üzerine (01/08/2016)
AVRUPA BİRLİĞİ; HALKLARIN MI YOKSA ŞİRKETLERİN Mİ ÇIKAR BİRLİĞİ? (30/06/2016)
BU ÜLKENİN GEN KAYNAKLARINA SAHİP ÇIKMAK (01/06/2016)
ZEYTİNYAĞLI YİYEMEM AMAN(!) (01/05/2016)
NE OLACAK BU GIDA FİYATLARI YA DA PİYASA EKONOMİSİ FETİŞİZMİ? (01/04/2016)
TARIMDAKİ SÖMÜRÜDEN ÇIKIŞ YOLLARI (01/03/2016)
Gıda Fiyatları Neden Pahalı? (01/02/2016)
İsmet İnönü’den Siyaset Dersleri Niteliğinde Anılar (01/01/2016)
Atatürk'ün Tarım Politikasından Günümüze Dersler (01/12/2015)
Bir Entellektüel Olarak Mustafa Kemal Atatürk (08/11/2015)
DİLİNDEN UTANANLAR (01/11/2015)
Aziz Sancar Üzerine (13/10/2015)
Gıda Üreten Tarımsal Amaçlı Kooperatifler Nasıl Desteklenmeli? (01/10/2015)
Gıda Sektöründe Kooperatifler Neden Öne Çıkmalı? (01/09/2015)
Bu Dünyadan Fikret Otyam Geçti (10/08/2015)
Yunanistan Deneyinden Avrupa Birliği’ni Yeniden Görmek (01/08/2015)
Koalisyon Pazarlığında Çiftçi ve Tarım Öneriler (01/07/2015)
Akademik Kapitalizmin Bilimcilere Getirdiği Olumsuzluklar (01/07/2015)
Karaburun 21. Ütopyalar Toplantısı Üzerine (26/06/2015)
Bilime Akademik Kapitalizm’in Getirdiği Olumsuzluklar (01/06/2015)
Akademik Kapitalizm Ne? (01/05/2015)
Küreselleş(tir)me Sürecinde Dünya’da Bilim ve Teknolojide Yaşanan Değişimler (01/04/2015)
Yunan Algısındaki Türk İmgesinin Kökenleri Üzerine Bir Deneme (01/03/2015)
Çiprazdan Akıl Alanlara…! (11/02/2015)
Meralar Şirketlerin mi, Köylülerin mi Olsun? (01/02/2015)
İktisadi Siyaset Bilmeden Teröre Tanı Koymak! (01/02/2015)
Aziz Nesin’in 99. Doğum Yılında Anımsamak (01/01/2015)
Güler Yüzlü Neoliberalizm Çözüm Yolu İmiş? (01/12/2014)
Televole Ekonomistleri Kimin Hizmetinde? (01/11/2014)
“Emperyalizm ve Türkiye” Kitabı Üzerine (03/10/2014)
“Buğday ile Koyun,Gerisi Oyun” Dediğimiz Ülkemizde,Et Fiyatları Neden Yükseliyor? (01/10/2014)
Ti Sesi Nereden Geliyor? (01/10/2014)
Dünyanın En Zengin Ülkesinde 48 Milyon Aç! (01/09/2014)
İstanbul’u Sel Basması ya da Bilim İle Geleceği Planlama/2 (01/08/2014)
İstanbul’u Sel Basması ya da Bilim İle Geleceği Planlama/1 (01/07/2014)
SOMA’da Ölen İşçilerin Çoğu Tarımdan Ayrılmak Zorunda Bırakılan Çiftçilerdir (01/06/2014)
AKP Neden Yüksek Oy Aldı? (01/05/2014)
2014 Yılı,Neden “Uluslararası Aile Çiftçiliği Yılı” İlan Edildi? (01/04/2014)
Pandora’nın Kutusu,Aslında Sistemin Kutusu Mu? (01/03/2014)
Ege’nin Unutulan Türkleri/2 (01/02/2014)
Ege’nin Unutulan Türkleri/1 (01/01/2014)
Pandoranın Kutusu,Aslında Sistemin Kutusu mu? (01/01/2014)
5. İzmir İktisat Kongresi Üzerine (01/12/2013)
Atatürk ve Oryantalizm (09/11/2013)
Atatürk,Bilim ve Felsefe (08/11/2013)
Atatürk ve Üniversite Devrimi (07/11/2013)
Demokrasi Paketi’nden Toprak Sorununa Çözüm Var mı? (01/11/2013)
“Andımız” Yazarı Dr. Reşit Galip’in Anısına (13/10/2013)
Yerel Seçimler Öncesi, 12 Eylül Askeri Darbesi’ni Nasıl Okumalı? (01/10/2013)
Bayraktar ve Dawkins Oryantalizmin İkiz Kardeşleri mi ? (01/09/2013)
AKP Döneminde Sermayenin Dönüşümü (01/08/2013)
Bu Dünyadan Bir Işıklı Geçti (20/07/2013)
Taksim Gezi Parkı ve Vahşi Kapitalizm (01/07/2013)
Stratejik Plan,Şirket Tarımcılığına Yönelik Olarak Hazırlanmış! (01/06/2013)
Costa-Gavras, “Kapital” filminde de düzenin ipliğini pazara çıkarmaya devam ediyor (01/05/2013)
Kürt Sorunu Topraksız Köylüler Sorunudur (2) (01/04/2013)
Kürt Sorunu Topraksız Köylüler Sorunudur (1) (01/03/2013)
İslam´da Bilimsel İlerleme ve Gerilemenin Tarihsel Nedenleri Üzerine Tezler- 2 (01/02/2013)
İslam´da Bilimsel İlerleme ve Gerilemenin Nedenleri Üzerine Tezler (1) (01/01/2013)
Türkiye Üniversiteleri’nin Kırılma Noktaları (01/12/2012)
Atlantik Ötesinden Alınacak Dersler (01/11/2012)
Gıda Fiyatlarında Spekülasyon Kimin İşine Yarıyor-2 (01/10/2012)
Gıda Fiyatlarında Spekülasyon Kimin İşine Yarıyor? (01/09/2012)
Batı´da Bilimin Gelişimi Üzerine Kimi Tezler (1) (01/08/2012)
Oryantalizmin Kökenleri Üzerine (2) (01/07/2012)
Oryantalizmin Kökenleri Üzerine (1) (01/06/2012)
Bilim Felsefe İlişkisi Üzerine (01/05/2012)
Bilimci ve Politika (01/04/2012)
Avrupa Birliği Çıkmazında Doğru Tanıyı Koyabilmek (01/03/2012)
Yeni TÜBİTAK Başkanı Din Âlimi mi? (01/02/2012)
Bilim ve Teknolojide Osmanlı´dan Kalan Geri Kalmışlık (01/01/2012)
Özelleştirme ve Yabancılaştırma Sürecinde Tarımsal Su (01/12/2011)
Atatürk ve Galiyev (01/11/2011)
Brezilya Topraksız Köylüler Hareketi ve Türkiye (01/10/2011)
Eşitlikçi İftar Sofraları, Kapitalizmin Çöküşüne Mi Bağlı? (01/09/2011)
Umut Etmek ve Direnmek (01/08/2011)
Ti Sesi Nereden Geliyor? (01/07/2011)
Emperyalizmin Kökeni Üzerine Genetik Arayışlar; Emperyal Genler Var Mı? (01/06/2011)
Gıda Egemenliği Açısından Tarım Politikaları ve Kemalizm (01/05/2011)
Türkiye Biliminin Sorunları (01/03/2011)
Dünya’da BT’de Yaşanan Değişimler (01/02/2011)
Dünya Kooperatifçilik Günü’nde Köy-Koop’lar (01/01/2011)
Tarımda Kapitalist Paradigmaya Seçenek ya da Çözümler (03/12/2010)
Türk Mucizesi ve Tarım (04/11/2010)
Gıda Sektöründe Tekelleşme ve Yabancılaşma (01/11/2010)
Attila İlhan´ı Anlama (18/10/2010)
Merhaba (01/10/2010)