Site İçi Arama

Aşağıdaki formu kullanarak sitemizdeki yazılarda arama yapabilirsiniz.

Kapitalizm Zararlıdır!

Hande Orhon Özdağ

Dünya Ekonomik Forumu’nun her yıl Davos’ta düzenlenen toplantılarından ellincisi geçtiğimiz günlerde yapıldı. Forum’dan önce sistem eleştirisine kapı aralayan bir raporun yayınlanması dikkat çekti. Edelman Trust Barometer 2020 yılı raporunda, kapitalizmin nasıl algılandığına ilişkin bir araştırma sunuldu. Edelman Trust Barometer dünya çapında insanların; hükümetlere, iş dünyasına, medyaya ve sivil toplum kuruluşlarına güvenini etkileyen eğilimler üzerine raporlar sunuyor. 2020 yılının başında yayınlanan bu yılki raporda ise, kapitalizm algısına da odaklanıldı.

Araştırmaya toplamda 28 ülke dahil edildi. Bu ülkelerden 22 tanesinde, insanların çoğunluğunun “kapitalizmin, mevcut haliyle, dünyaya yararından çok zararı olduğunu” düşündüğü rapora yansıdı. Kapitalizmin zararlı olduğunu düşünen insanların oranı Tayland’ta ve Hindistan’da %70’ten fazla iken Fransa’da, Malezya’da, Endonezya’da, Çin’de, İtalya’da ve İspanya’da %60’tan fazla. Bu oran Avusturalya’da %50, Japonya’da %35 iken; Kanada’da, ABD’de, Güney Kore ve Hong Kong’da bile % 45’in üstünde. Bu oranların çıplak bir gerçeği daha da görünür kıldığı ortada: Kapitalizm, insanları memnun edecek bir sistem olmaktan çok uzak. Bu oranlardan, kapitalizmin, dünyaya yarardan çok zararı dokunduğunun artık yalnızca sol kesimler tarafından iddia edilmediği sonucunu çıkarmak da olanaklı. Bu da bize, kapitalizmden nemalanan küçük zümrelerin, geniş halk kesimlerini manipüle etmek için kullandıkları tüm olanaklara rağmen, kapitalizmi makyajlamakta artık diledikleri kadar başarılı olamadıklarını da gösteriyor.

Öte yandan, araştırmayı yapanların ilgili soruyu soruş biçiminin, sistem eleştirisindense revizyonist bir yaklaşımın sinyallerini verdiği de dikkatlerden kaçmıyor. Soru, kapitalizmin “mevcut biçimiyle” dünyaya olan yararını ve zararını tartışmaya açan bir soru. Öyle ki, bu soru başka bir tür (yani dünyaya zararından çok yararı dokunacak bir kapitalizmin) olanaklı olduğunu ön varsayıyor. Bu varsayım, elbette tartışmaya hayli açık. Bu tartışma, akıllara Bill Gates’in “yaratıcı kapitalizm” çıkışını ve sonraki tartışmaları getirebilir. Bill Gates, 2008 yılında dünya, küresel bir kapitalizm kriziyle boğuşurken; finans devleri ardı ardına batmaya başlamışken “insancıl bir kapitalizmin” inşa edilebileceğini iddia etmişti. Gates’in ana fikri ise kapitalizmin yalnızca zenginlere değil, yoksullara da hizmet eder hale getirebileceği, böyle bir kapitalizmin daha insancıl olacağı yönündeydi. Bu çıkış o günlerde bomba etkisi yaratıp yoğun tartışılmıştı. Hatta krizin yükleri omuzlarına yüklenecek geniş halk kesimlerini ikna çabalarının bir parçası olarak, sermayeye rahat bir nefes bile aldırmıştı.

Gates’in revizyonist kapitalizm çıkışına rağmen, kapitalizmin zenginle yoksul arasındaki uçurumu derinleştiren, emekçiden nemalanan, sömürüyü kronikleştiren, adaletsiz yapısal özellikleri kendisini, yeni biçimlere de bürünerek var etmeye devam etti. “Başka bir kapitalizm mümkün mü?” sorusu ise başka bir bahara ertelenmişti. Edelman Trust Barometer raporunu düşününce, o bahar bu Ocak’taymış sanırım.

İlginç biçimde Dünya Ekonomik Formu’nun 2020 toplantısına iklim krizi damgasını vurdu. Greta Thunberg ile Donald Trump arasındaki tartışma bir yana, Küresel Riskler Raporu bunda etkili oldu. Dünya Ekonomik Forumu tarihinde ilk defa, gelecek on yılın en büyük küresel riskleri listesinin ilk beş sırasını iklim krizi kaynaklı riskler oluşturdu. Böylelikle dünyadaki ekonomik ve toplumsal faaliyetler konusundaki en önemli risklerin çevresel olduğu, sermaye tarafından da büyük ölçüde kabul edilmiş oldu. Kısacası, iklim krizi görmezden gelinebilecek sınırları hayli aştı. Dünya Ekonomik Forumu kapsamında, küresel eşitsizliğin derinleşmesinin de insanlığı tehdit ettiği belirtilse de, bu ve türevi sorunların çözümü için ön görülen yöntem bir “paydaşlar kapitalizminin” inşa edilmesi; toplumsal dayanışmanın göz önünde bulundurulduğu, sermayenin daha geniş tabana yayılacağı bir formül. (Erinç Yeldan, Cumhuriyet, 22 Ocak 2020). Yani yine revizyonist bir yaklaşımla karşı karşıyayız ki küresel sermayenin en kalantor temsilcilerinden oluşan bir forumda başka bir yönelim olması da beklenemezdi.

Görünen o ki, bir yandan küresel iklim krizi, bir yandan da kapitalizme içkin kangrenleşmiş sorunlar derinleştikçe, kapitalizmi yamalama ve krizlere dayanaklı hale getirme çabalarına daha çok tanık olacağız. Tartışmalar başlatılacak, sorunlar maskelenmeye çalışılacak, sistem eleştirisi yapılıyormuş gibi görünülecek ama dağ başlarında kapalı kapılar ardında yapılan toplantılarda, bir avuç insan milyarların kaderiyle oynamaya devam edecek. Oysa biliyoruz ki, kapitalizm zararlıdır.





01/02/2020



Yazarın diğer yazıları

Alkışlar Satranç’a (01/03/2020)
Bir Çöküş Bir Yeniden Doğuş (01/01/2020)
Ortadoğu’daki Ayaklanmalar ve Türkiye (01/12/2019)
Şenlik Var ! (01/11/2019)
Ama Yetmez ve Evet (01/09/2019)
Bir Kadın, Bir Kahraman, Bir Varoluş Sevdası (01/08/2019)
Bağımsızlık ve Çağdaşlaşma Diyorsak (01/07/2019)
Trotsky’nin Düşündürdükleri (01/06/2019)
Çöküşü Anlamak: Batı ile İlişkilerin Dünü, Bugünü (01/05/2019)
Devrim Muhafızları mı ABD Ordusu mu (01/05/2019)
Gelecek Bizim Olsun (01/04/2019)
Çıldırmak İşten Değil! (01/03/2019)
Direnmek ya da Direnmemek (01/02/2019)
Gramsci’yi Bugün Okumak III (01/01/2019)
Gramsci’yi Bugün Okumak II (01/12/2018)
Gramsci’yi Bugün Okumak I (01/10/2018)
Her Şeye Rağmen ve Her Şey İçin (01/08/2018)
“Can”a “Can” (01/07/2018)
Kısa Cümleler (01/06/2018)
Gitmek mi Gerek Kalmak mı? (01/05/2018)
Baharı “Güz Şarkıları” ile Karşılamak (01/04/2018)
“Ben” Kalarak “Siz” Olabilmek (01/02/2018)
Nereye? (01/01/2018)
Bizim Deniz ve İki Ülke (01/12/2017)
Sivilcenin Başı (01/11/2017)
İran İzlenimleri (01/10/2017)
Bir Kedi Bir Martı Bir İstanbul (01/09/2017)
Eğitim Şart (01/08/2017)
Yalnızlığı Tanışarak Aşmak (01/07/2017)
Konuşanın Ağzına Yılan Girsin (01/06/2017)
Kayseri Bizim Olsun (01/05/2017)
Aynı Lider Aynı AB Değişen Ne? (01/04/2017)
Bu Öfke Nereye? (01/03/2017)
Eksik Olmayınız (01/02/2017)
Ölüyor Yaşıyor Korkuyoruz (01/01/2017)
Denize Düştük ‘Şangay Beşlisi’ne Sarılalım (01/12/2016)
Orta Asya’nın Kalbi (01/11/2016)
Özgür Zihinler, Sistem Eleştirisi, Sağlıklı Üslup: Akademik İklim Değişiyor (01/10/2016)
Paspas (01/09/2016)
Her Şeye Rağmen ve Her Şey İçin (01/08/2016)
Sürdürülebilir Kuzey için Sürdürülemeyen Güney (30/06/2016)
Janna Jihad Ayyad (01/06/2016)
Geç (01/05/2016)
Dostum Düşmanımın Düşmanıdır (01/04/2016)
Nisan’dan Nisan’a: Çocuk, Bahar ve Umut (01/04/2016)
Dostum Düşmanımın Düşmanıdır (01/03/2016)
“Haklı” Savaşlar ve “Haklı” Tecavüzler (01/02/2016)
Asla Unutmayalım Diye 2015’te Türkiye (01/01/2016)
Zor (01/12/2015)
Kavramlarla Politik Dünya: ‘Yeni Savaş’lar ve Savaşın Post Modern Yorumu (01/11/2015)
New York’tan İpuçları (01/10/2015)
Karatay Olayı ve Tekerrür (01/09/2015)
Terör ve Psikolojik Savaş (01/08/2015)
Dünyanın “İnsanı” İnsanın “Dünyası” (01/07/2015)
Gelecek Hırsızı (01/06/2015)
Haziran (01/06/2015)
Kitlesel Yoklaşma (01/05/2015)
Yemen’de Orta Doğu (01/04/2015)
Cinnet (01/03/2015)
Charlie Hebdo Yalnızca Charli Hebdo Değildir (01/02/2015)
2015’in Penceresinden Dış Politikaya Bakarken (01/01/2015)
Şovmen Demokrat ABD (01/12/2014)
Tarih Geri Alınamaz (01/11/2014)
Üniversite Gençliği (01/10/2014)
Marsilya´dan Kalkan Gemi (01/09/2014)
“Çözümsüz” Sorunlar ya da Mazlumun Zalimle İmtihanı (01/08/2014)
Kavramlarla Politik Dünya: Uluslararası Terörizm (01/07/2014)
SOMA’ya Ağıt (01/06/2014)
Asya Birleşiyor Avrupa Çözülüyor (01/06/2014)
Suriye’ye ‘Akademik’ Bakmak (01/05/2014)
Ukrayna Dersleri (01/04/2014)
İki Arada Bir Derede: Ukrayna (01/03/2014)
Dikkat Yüzüğünüzde Kan Var! (01/02/2014)
Gidenler Kalanlar Düşenler Yükselenler (01/01/2014)
“İstenmeyen” Olmak (01/12/2013)
Vakit Yaratmak Vaktidir (01/11/2013)
Kadın Sorunu Gelecek Sorunudur (01/10/2013)
Ortadoğu´da Olanlar (01/09/2013)
Dış Politikada Nereden Nereye (01/08/2013)
Yeni Toplumsal Hareketler ve Gezi Parkı Eylemleri (01/07/2013)
Kavramlarla Politik Dünya - İnsani Kalkınma (2) (01/06/2013)
Kavramlarla Politik Dünya – İnsani Kalkınma (01/05/2013)
Kavramlarla Politik Dünya/Ulus Devlet (3) (01/04/2013)
Kavramlarla Politik Dünya / Ulus Devlet (2) (01/02/2013)
Kavramlarla Politik Dünya / Ulus Devlet (I) (01/01/2013)
Kavramlarla Politik Dünya Savaş Barış ve Demokrasi (01/11/2012)
Kavramlarla Politik Dünya/ “Yeni Dünya Düzeni” (01/10/2012)
Kavramlarla Politik Dünya Jeopolitik ve Ardındaki Kapitalizm (01/09/2012)
Kavramlarla Politik Dünya Toplumsal ve Siyasi Olarak Ulusal Güvenlik (01/08/2012)
Kavramlarla Politik Dünya (5) (01/07/2012)
Nükleer Yayılmanın Önlenmesi ya da Sürdürlebilir Emperyalist Yayılma (2) (01/06/2012)
Nükleer Yayılmanın Önlenmesi ya da Sürdürlebilir Emperyalist Yayılma (1) (01/05/2012)
Kavramlarla Politik Dünya 3 (01/04/2012)
Ortadoğu Basınında Türkiye 2 (13/03/2012)
Ortadoğu Basınında Türkiye (01/03/2012)
Kavramlarla Politik Dünya 2 (01/03/2012)
Kavramlarla Politik Dünya 1 (01/02/2012)
Saatleri Ayarlama Enstitüsü Üzerine (20/01/2012)
Kanlı Ocak (01/01/2012)
21 Aralık (21/12/2011)
Satılık Tarih (01/12/2011)
Anday’ın Ölüleri (28/11/2011)
“Noviembre” Soruyor (01/11/2011)
yaşam devingenliğinden notlar (01/11/2011)
İnsan Olma Yolunda Bir Kıvılcım (16/10/2011)
Erkan Yücel: Sanat ve Devrimin Çocuğu (01/09/2011)
Aydınlığın İzini Sürenler İçin: Dün ve Bugün Tevfik Fikret (01/08/2011)
Hafif Bir Karadeniz Esintisi (01/08/2011)
Geniş Zamanlı Şiirlerin Şairi: Ece Ayhan (13/07/2011)
Aziz Nesin ile Tanışmak (01/07/2011)
Cumhuriyet’in Penceresi: İlhan Selçuk (01/06/2011)
Şimdi Sormak Zamanı Elde Kaldı mı Sevmek Düşünmek Anlamak (01/06/2011)
Hüznün Şairi Edip Cansever (18/05/2011)
Bağımsızlık İlkesini Tam Kavrayamayan Bir Vekil: Bekir Sami Bey (15/02/2011)
Ölen Özdemir Asaf Değildi (28/01/2011)
Her Aşkta Üçüncü : Cemal Süreya (08/01/2011)
Zoraki Diplomat Gönüllü Yazar: Yakup Kadri Karaosmanoğlu (13/12/2010)
Ne Üniversitede Ne Siyasette Unutulacak Gündüz Ökçün (24/11/2010)