Site İçi Arama

Aşağıdaki formu kullanarak sitemizdeki yazılarda arama yapabilirsiniz.

Gıda Sektöründe Kooperatifler Neden Öne Çıkmalı?

Mustafa Kaymakçı

«Gıda Sektöründe Tekelleşme ve Yabancılaşmadan Kimler Kaybediyor?” ve «Gıda Perakendeciliğinde Tekelleşme ve Yabancılaşma Ne Alemde?” başlıklı yazılarımda, sırasıyla, küçük ve orta ölçekli tarım işletmelerinin ,bir başka deyişle üreticilerin, küçük ve orta ölçekli gıda firmalarının ve dahi tüketicilerin kayıpta olduğunu belirtmiş, buna koşut olarak çevre sağlığı, gıda güvenirliliği ile küresel ısınma gibi sorunların ortaya çıktığına ,beslenme açısından da tek tip insan oluşturma ve farklı kültürlerin yok edilmesi konusuna değinmiştim. Yazılarımı sonlandırırken ise «Kimilerinin varolan tekelleşme ve yabancılaşmadan kurtulamayacağımızı söyler duruma geldiğini, Rahmetli Prof.Dr. Ünsal Oskay Hoca’nın bu tür durumları, "Celladına Aşık Olmak" olarak değerlendirdiğini, buna bilindiği gibi «Stockholm Sendromu” da denildiğine”işaret etmiştim.

Birbirini izleyen «Gıda Sektöründe Kooperatifler Neden Öne Çıkmalı?”, «Gıda Üreten Tarımsal Amaçlı Kooperatifler Nasıl Desteklenmeli?” ve «Gıda Üreten Kooperatifler İle Tüketiciler Arasındaki Bağ Seçenekleri” adlarında üç yazımda ise «Gıda Sektöründe ve Perakendeciliğinde Tekelleşme ve Yabancılaşmaya Karşı Çıkış Yolları”nı özetlemek istiyorum.

Gıda Sektöründe Kooperatifler Neden Öne Çıkmalı?

Bilindiği üzere gıda sektörü ve organize gıda perakendeciliğindeki üretim ve pazarlama etkinliklerinde de görev yapan üç tip kuruluş var.Bunlar;Kamu Kuruluşları, Özel Kuruluşlar(Birim İşyerleri/Firmalar,Kollektif Girişimler , Şirketler) ve Kooperatifler olarak sıralanabilir.

Bilimsel açıdan olduğu kadar yurt ve dünya gerçekleri açısından öne çıkarılması gereken kuruluşların başında,giderek yaygınlaşan bir şekilde kooperatifler olduğu biliniyor. Birleşmiş Milletler’in 2012 yılını «Kooperatif İşletmeler Daha iyi bir Dünya Kurar.” sav sözüyle «2012 Uluslararası Kooperatifler Yılı” İlan etmesi rastlantısal değildi.

Kooperatif(Koop),bireylerin tek başlarına yapamayacakları ya da birlikte yapmalarında yarar bulunan işleri en iyi bir biçimde yapmak üzere ekonomik güçlerini bir araya getirmeleri şeklinde tanımlanabiliyor.

Kooperatifçiliğin temel amacının, katma değeri yaratarak artı değerin üreticinin kalmasını sağlamak ve böylece tarım, sanayi ve hizmetler sektöründe üretkenliğin artırılması yanında üretici emeğinin değerlendirilmesi,gelirin daha adil paylaşımı ile dar gelirli tüketicinin korunmasını sağlamak olduğu söylenebilir.

Katma Değer ve artı değeri izin verirseniz gıdadan bir örnekle basite indirgeyerek açıklayalım:

- Çiftçi,toprağı işler ve/ya da hayvan yetiştirir,sebze,meyva ya da süt üretir ve aracı ya da sanayiciye satar.Çiftçinin sattığı ürün, örneğin süt peynire işlenir ve değeri artar. Peynir tüketiciye pazarlanır.

- Örneğin,1kg.kaşar peyniri elde etmek isteniyor. Ortalama 10 litre sütten 1 kg kaşar yapılabilir. 10 litre süt için çiftçiye 10 TL para ödensin (Girdi) ve elde edilen kaşar 20 TL’ye satılsın (Çıktı).Bu durumda çıktı ile girdi arasındaki farka,bir başka deyişle yaratılan değere Katma Değer diyoruz .Örneğimizde yaratılan Katma Değer=20-10=10 TL’sidir.

- Devam edelim,10 TL’lık katma değer yaratan bir kg. Peynir üretimi için 1TL işletme gideri(İşçilik,enerji,paranın faizi, amortisman vb.) olsun. Katma değerden işletme giderlerinin çıkarılmasıyla elde edilen farka da Artı Değer diyoruz. Bu sonuca göre Artı Değer=10TL-1TL=9 TL’dır.

İşte dananın kuyruğu burada kopuyor.Artı değer kimde kalacak ve kullanılmasına kimler karar verecek?

Kooperatif sektöründe elde edilen Artı Değer, üreticide kalacaktır.

Kooperatifler ile Şirketler arasındaki Farklılıklar Nelerdir?

- Şirketlerin amacı, yatırılan sermayeden en yüksek düzeyde kar sağlamaktır. Bunun için ham madde üreticilerine ve işçilere olabildiğince az ödemeye, tüketicilere de daha fazla ödetmeye çalışırlar. Şirketlerin sosyal amacı çok sınırlıdır.

- Koop’larda sosyal amaç kuruluşun temel felsefelerinden biridir.

- Koop’larda mülkiyet ve işletme görevi, ortaklar tarafından yüklenilmiştir.

- Şirketlerde kar, ortakların sermaye katılım payına;koop’larda ise kar, ortakların yapmış oldukları işlem esasına göre dağıtılır.

- Şirketlerde ortaklar birbirlerini tanımayabilir, hisse senetleri serbest piyasada alınıp satılabilir.Koop’larda ise, ortaklık senetleri kooperatifin onayı ile devredilebilir.

- Şirketlerde, birey ya da aile, şirket sermayesinin %50’sinden fazlasına sahip olduğu taktirde, şirkete egemen olur.Koop’larda ise bir bireyin sahip olabileceği ortaklık sınırı, yasa ile sınırlandırılmıştır.

- Şirket yönetiminde bireyler, sahip oldukları sermaye payına göre egemenlik kurarlar.Koop’larda ise, ortaklık payı ne olursa olsun her kişinin bir oyu vardır.

- Koop’lar, birey ya da toplulukları tekelleşme ve yabancılaşmaya karşı korur.



01/09/2015



Yazarın diğer yazıları

6.FİLO “Yankee Go Home” Mitinglerini Anımsatmak! (01/11/2017)
Tarımda Bağımlılığın Bir Boyutu Olarak Et Krizi (01/10/2017)
İzmir Dağlarında Dayanışmanın Çiçekleri : Kooperatifler ve Bir Vakıf (01/09/2017)
İnsanı Bize Öğretmeye Çalışan Yazar: Cengiz Aytmatov (01/08/2017)
Gıda Sektöründe Sömürüden Çıkış Yolu (01/07/2017)
Şeyh Bedreddin 4/ Şeyh Bedreddin Hareketinin Ekonomi-Politiği (01/07/2017)
Şeyh Bedreddin / 3-Şeyh Bedreddin Hareketinin Edebiyatta Yansımaları (01/06/2017)
Suriye Tarımında Yıkım Bizi İlgilendir mi? (01/05/2017)
Şeyh Bedreddin / 2-Şeyh Bedreddin’in Müridleri : BÖRKLÜCE Mustafa ve Torlak Kemal (01/05/2017)
Şeyh Bedreddin / 1-Kuramı Ve Eylemi Üzerine Belgeler Ve Yorumlar (01/04/2017)
Neden Gıda İthalatçısı Olduk? (01/04/2017)
Yunanistan Ve Rumların Enosis Hayali Bitmez -KIBRIS Nereye? /1 (01/03/2017)
Kapitalizm Tarımda Milyarlarca İnsanı Yoksullaştırıyor Mu?/Tarım Nereye/1 (01/02/2017)
Kıbrıs Nereye? (01/02/2017)
Yerli Tohumun Sonuna mı Geldik? (01/01/2017)
Hasta Siempre, Fidel Castro (01/12/2016)
Attila İlhan´ı Anlama (01/11/2016)
Atatürk İdeolojisi'nden Günümüze Dersler (01/11/2016)
Bilimin Savaş/İstila ve İnsanlık Dışı Kullanılması Üzerine (01/10/2016)
Bataklığı Kurutmak (01/09/2016)
Mankurtlaşma Üzerine (01/08/2016)
AVRUPA BİRLİĞİ; HALKLARIN MI YOKSA ŞİRKETLERİN Mİ ÇIKAR BİRLİĞİ? (30/06/2016)
BU ÜLKENİN GEN KAYNAKLARINA SAHİP ÇIKMAK (01/06/2016)
ZEYTİNYAĞLI YİYEMEM AMAN(!) (01/05/2016)
NE OLACAK BU GIDA FİYATLARI YA DA PİYASA EKONOMİSİ FETİŞİZMİ? (01/04/2016)
TARIMDAKİ SÖMÜRÜDEN ÇIKIŞ YOLLARI (01/03/2016)
Gıda Fiyatları Neden Pahalı? (01/02/2016)
İsmet İnönü’den Siyaset Dersleri Niteliğinde Anılar (01/01/2016)
Atatürk'ün Tarım Politikasından Günümüze Dersler (01/12/2015)
Bir Entellektüel Olarak Mustafa Kemal Atatürk (08/11/2015)
DİLİNDEN UTANANLAR (01/11/2015)
Aziz Sancar Üzerine (13/10/2015)
Gıda Üreten Tarımsal Amaçlı Kooperatifler Nasıl Desteklenmeli? (01/10/2015)
Bu Dünyadan Fikret Otyam Geçti (10/08/2015)
Yunanistan Deneyinden Avrupa Birliği’ni Yeniden Görmek (01/08/2015)
Koalisyon Pazarlığında Çiftçi ve Tarım Öneriler (01/07/2015)
Akademik Kapitalizmin Bilimcilere Getirdiği Olumsuzluklar (01/07/2015)
Karaburun 21. Ütopyalar Toplantısı Üzerine (26/06/2015)
Bilime Akademik Kapitalizm’in Getirdiği Olumsuzluklar (01/06/2015)
Akademik Kapitalizm Ne? (01/05/2015)
Küreselleş(tir)me Sürecinde Dünya’da Bilim ve Teknolojide Yaşanan Değişimler (01/04/2015)
Yunan Algısındaki Türk İmgesinin Kökenleri Üzerine Bir Deneme (01/03/2015)
Çiprazdan Akıl Alanlara…! (11/02/2015)
Meralar Şirketlerin mi, Köylülerin mi Olsun? (01/02/2015)
İktisadi Siyaset Bilmeden Teröre Tanı Koymak! (01/02/2015)
Aziz Nesin’in 99. Doğum Yılında Anımsamak (01/01/2015)
Güler Yüzlü Neoliberalizm Çözüm Yolu İmiş? (01/12/2014)
Televole Ekonomistleri Kimin Hizmetinde? (01/11/2014)
“Emperyalizm ve Türkiye” Kitabı Üzerine (03/10/2014)
“Buğday ile Koyun,Gerisi Oyun” Dediğimiz Ülkemizde,Et Fiyatları Neden Yükseliyor? (01/10/2014)
Ti Sesi Nereden Geliyor? (01/10/2014)
Dünyanın En Zengin Ülkesinde 48 Milyon Aç! (01/09/2014)
İstanbul’u Sel Basması ya da Bilim İle Geleceği Planlama/2 (01/08/2014)
İstanbul’u Sel Basması ya da Bilim İle Geleceği Planlama/1 (01/07/2014)
SOMA’da Ölen İşçilerin Çoğu Tarımdan Ayrılmak Zorunda Bırakılan Çiftçilerdir (01/06/2014)
AKP Neden Yüksek Oy Aldı? (01/05/2014)
2014 Yılı,Neden “Uluslararası Aile Çiftçiliği Yılı” İlan Edildi? (01/04/2014)
Pandora’nın Kutusu,Aslında Sistemin Kutusu Mu? (01/03/2014)
Ege’nin Unutulan Türkleri/2 (01/02/2014)
Ege’nin Unutulan Türkleri/1 (01/01/2014)
Pandoranın Kutusu,Aslında Sistemin Kutusu mu? (01/01/2014)
5. İzmir İktisat Kongresi Üzerine (01/12/2013)
Atatürk ve Oryantalizm (09/11/2013)
Atatürk,Bilim ve Felsefe (08/11/2013)
Atatürk ve Üniversite Devrimi (07/11/2013)
Demokrasi Paketi’nden Toprak Sorununa Çözüm Var mı? (01/11/2013)
“Andımız” Yazarı Dr. Reşit Galip’in Anısına (13/10/2013)
Yerel Seçimler Öncesi, 12 Eylül Askeri Darbesi’ni Nasıl Okumalı? (01/10/2013)
Bayraktar ve Dawkins Oryantalizmin İkiz Kardeşleri mi ? (01/09/2013)
AKP Döneminde Sermayenin Dönüşümü (01/08/2013)
Bu Dünyadan Bir Işıklı Geçti (20/07/2013)
Taksim Gezi Parkı ve Vahşi Kapitalizm (01/07/2013)
Stratejik Plan,Şirket Tarımcılığına Yönelik Olarak Hazırlanmış! (01/06/2013)
Costa-Gavras, “Kapital” filminde de düzenin ipliğini pazara çıkarmaya devam ediyor (01/05/2013)
Kürt Sorunu Topraksız Köylüler Sorunudur (2) (01/04/2013)
Kürt Sorunu Topraksız Köylüler Sorunudur (1) (01/03/2013)
İslam´da Bilimsel İlerleme ve Gerilemenin Tarihsel Nedenleri Üzerine Tezler- 2 (01/02/2013)
İslam´da Bilimsel İlerleme ve Gerilemenin Nedenleri Üzerine Tezler (1) (01/01/2013)
Türkiye Üniversiteleri’nin Kırılma Noktaları (01/12/2012)
Atlantik Ötesinden Alınacak Dersler (01/11/2012)
Gıda Fiyatlarında Spekülasyon Kimin İşine Yarıyor-2 (01/10/2012)
Gıda Fiyatlarında Spekülasyon Kimin İşine Yarıyor? (01/09/2012)
Batı´da Bilimin Gelişimi Üzerine Kimi Tezler (1) (01/08/2012)
Oryantalizmin Kökenleri Üzerine (2) (01/07/2012)
Oryantalizmin Kökenleri Üzerine (1) (01/06/2012)
Bilim Felsefe İlişkisi Üzerine (01/05/2012)
Bilimci ve Politika (01/04/2012)
Avrupa Birliği Çıkmazında Doğru Tanıyı Koyabilmek (01/03/2012)
Yeni TÜBİTAK Başkanı Din Âlimi mi? (01/02/2012)
Bilim ve Teknolojide Osmanlı´dan Kalan Geri Kalmışlık (01/01/2012)
Özelleştirme ve Yabancılaştırma Sürecinde Tarımsal Su (01/12/2011)
Atatürk ve Galiyev (01/11/2011)
Brezilya Topraksız Köylüler Hareketi ve Türkiye (01/10/2011)
Eşitlikçi İftar Sofraları, Kapitalizmin Çöküşüne Mi Bağlı? (01/09/2011)
Umut Etmek ve Direnmek (01/08/2011)
Ti Sesi Nereden Geliyor? (01/07/2011)
Emperyalizmin Kökeni Üzerine Genetik Arayışlar; Emperyal Genler Var Mı? (01/06/2011)
Gıda Egemenliği Açısından Tarım Politikaları ve Kemalizm (01/05/2011)
Türkiye Biliminin Sorunları (01/03/2011)
Dünya’da BT’de Yaşanan Değişimler (01/02/2011)
Dünya Kooperatifçilik Günü’nde Köy-Koop’lar (01/01/2011)
Tarımda Kapitalist Paradigmaya Seçenek ya da Çözümler (03/12/2010)
Türk Mucizesi ve Tarım (04/11/2010)
Gıda Sektöründe Tekelleşme ve Yabancılaşma (01/11/2010)
Attila İlhan´ı Anlama (18/10/2010)
Merhaba (01/10/2010)