Site İçi Arama

Aşağıdaki formu kullanarak sitemizdeki yazılarda arama yapabilirsiniz.

Bilim Felsefe İlişkisi Üzerine

Mustafa Kaymakçı

Bilimci, üzerinde çalıştığı konunun ne işe yaradığını, kime hizmet edeceğini ve evrendeki yerini düşünmeye başladığı andan itibaren, farkına varmadan felsefe alanına girmeye başlar. Anadolu’nun ücra bir köşesinde, bir kişi bile yaşamını sorguladığı zaman felsefe yapmaktadır. Bunun için felsefi terminolojiye gereksinme duymaz, ya da felsefi terminolojiyi bilmesi gerekmez. Bununla birlikte, bırakınız bir sosyal bilimciyi, bir doğa bilimcisinin bile felsefenin uğraştığı sorunları ve bilim felsefesini ana hatlarıyla kavramasında yarar vardır. Aksi durumda, bir teknik adam olmaktan öteye geçmesi olası değildir. Ne yazık ki, günümüzde gidişat büyük ölçüde budur.

Felsefenin Uğraştığı Sorunlar

Felsefe, en yalın şekilde, insanın niteliğini ve içinde yaşamakta olduğu dünyanın yapısını ve işleyişini akıl yoluyla anlama çabası olarak tanımlanabilir. Bu anlamda felsefe, ne bilim gibi kesin olgusal bilgi sağlar, ne de teoloji gibi akıl dışı birtakım kaynaklara bağlı kalır. Felsefe, bilimin gözlem ve deney yoluyla çözemediği ya da çözmeyi uygun görmediği, ancak niteliği yönünden akla hitap eden sorunları ele alır ve yanıt bulmaya çalışır.

Felsefenin ele aldığı sorunlar başlıca üç grupta toplanabilir:

· İnsanın değer ve niteliği ile ilgili sorunlar. Örneğin, insanı diğer varlıklardan ayıran özellikler nelerdir? Yüce ya da tanrısal bir yaratık mıdır, yoksa doğadaki oluşumlardan biri midir? İyilik, güzellik, doğruluk kavramları evrensel değerler midir, yoksa bunlar göreli ve bağıl değerler midir? Yaşam ya da davranış biçimleri arasındaki ayrımlar anlamsız mıdır?

· Evrenin yapısı ve niteliği ile ilgili sorunlar. Örneğin, varlıkların temeli nedir? Madde ve ruh diye iki nesne ayırt edilebilir mi? Edilebilirse bunların niteliği ve birbiriyle ilişkileri nelerdir? Doğa yasaları denilen nedensel ilişkiler var mıdır, yoksa doğada bulunan düzen kendi gereksinmelerimizin yansıması mıdır?

· Bilgilerimizin nitelik ve sınırlarıyla ilgili sorunlar. Örneğin, bilgilerin köken ve kaynağı nedir? Bilgilerimize gerçekten güvenebilir miyiz? Yoksa bilgi denilen şey aslında tahmin ya da kişisel kanılardan mı ibarettir? Nasıl biliyoruz? Bilgiler yaşamla sınırlı mıdır, yoksa duyu verilerimizin ötesinde var olan şeyler hakkında bilgi edinmek olası mıdır? Bireyin dışında gerçek bir dünya var mıdır, varsa bilinebilir mi?

Anılan soruların yanıtları, kutsal kitaplarda olmadığı gibi deney ve gözleme dayalı olarak ortaya çıkan bilimsel bulgularda da aranamaz. Kısaca, felsefenin varlık nedeni, bu sorulara vereceği yanıtlarda yatar. Bununla birlikte, felsefe ile uğraşanlar da, bu sorunlara yanıt ararken kesinlik göstermezler ve çoğu kez birbiri ile çelişen yanıtlar verirler.

Bilim Felsefesi

Bilim felsefesi, bilimin kavramsal yapısını tanımak, bu yapıyı oluşturan işlem ve düşünce biçimlerini mantıksal çözümleme yoluyla aydınlatmak, kısaca bilimi anlama çabası şeklinde tanımlanabilir.

Uğraştığı sorunların başlıcaları şunlardır: Bilimsel düşünce diye bir düşünce sistemi varsa, mantıksal özelliği nedir? Daha açık deyişle, bilimin mantığı kurulabilir mi? Bilimde kuram (teori) ve gözlem ilişkisi nedir? Kuram oluşturmanın ve doğrulamanın mantıksal ölçütleri saptanabilir mi? Bilimde betimlemenin ötesinde açıklama var mı? Bilimin dayandığı temel varsayımlar nelerdir? Bilimsel düşünmede matematiğin yeri ve önemi nedir? Bilimsel bulgular, neden olasılık düzeyinde kalmaktan kurtulamaz ya da neden olasılıkla açıklanmalıdır? Bilimde, nedensellik ilkesinin yeri nedir, bilimsel yasalar biçim ve işlen açısından nasıl nitelendirilmelidir? Bilim, ortak duyu, din, felsefe ve matematik gibi düşünce biçimlerinden nasıl ayırt edilebilir?

Kısaca şu söylenebilir mi? Bilim, çağlar boyu gelişerek günümüze kadar geliyor. Geliştirdiği buluşlar ve yenilikler ile yaşamı değiştirmekle kalmıyor, duyuş ve düşünceleri de etkiliyor, biçimlendiriyor. İşte bilim felsefesi, burada devreye girerek ”salt bilimi anlamakla kalmamalı, onu belki de insanların yararına nasıl kullanmalı?” sorusuna da yanıt aramalıdır. Günümüzde felsefenin bu gerçeğe yabancı kalmaması, Bertrand Russell’in deyişiyle «kesinlikten uzak da olsa, kararsızlığın ötesinde bir yaşama olanağı göstermek « gibi bir hizmeti olabilir.


Kaynak: C. Yıldırım, Bilimsel Düşünce Yöntemi, İmge Kitabevi (2008) ve D. Özlem, Felsefe ve Doğa Bilimler, Doğu Batı (2008).



01/05/2012



Yazarın diğer yazıları

6.FİLO “Yankee Go Home” Mitinglerini Anımsatmak! (01/11/2017)
Tarımda Bağımlılığın Bir Boyutu Olarak Et Krizi (01/10/2017)
İzmir Dağlarında Dayanışmanın Çiçekleri : Kooperatifler ve Bir Vakıf (01/09/2017)
İnsanı Bize Öğretmeye Çalışan Yazar: Cengiz Aytmatov (01/08/2017)
Gıda Sektöründe Sömürüden Çıkış Yolu (01/07/2017)
Şeyh Bedreddin 4/ Şeyh Bedreddin Hareketinin Ekonomi-Politiği (01/07/2017)
Şeyh Bedreddin / 3-Şeyh Bedreddin Hareketinin Edebiyatta Yansımaları (01/06/2017)
Suriye Tarımında Yıkım Bizi İlgilendir mi? (01/05/2017)
Şeyh Bedreddin / 2-Şeyh Bedreddin’in Müridleri : BÖRKLÜCE Mustafa ve Torlak Kemal (01/05/2017)
Şeyh Bedreddin / 1-Kuramı Ve Eylemi Üzerine Belgeler Ve Yorumlar (01/04/2017)
Neden Gıda İthalatçısı Olduk? (01/04/2017)
Yunanistan Ve Rumların Enosis Hayali Bitmez -KIBRIS Nereye? /1 (01/03/2017)
Kapitalizm Tarımda Milyarlarca İnsanı Yoksullaştırıyor Mu?/Tarım Nereye/1 (01/02/2017)
Kıbrıs Nereye? (01/02/2017)
Yerli Tohumun Sonuna mı Geldik? (01/01/2017)
Hasta Siempre, Fidel Castro (01/12/2016)
Attila İlhan´ı Anlama (01/11/2016)
Atatürk İdeolojisi'nden Günümüze Dersler (01/11/2016)
Bilimin Savaş/İstila ve İnsanlık Dışı Kullanılması Üzerine (01/10/2016)
Bataklığı Kurutmak (01/09/2016)
Mankurtlaşma Üzerine (01/08/2016)
AVRUPA BİRLİĞİ; HALKLARIN MI YOKSA ŞİRKETLERİN Mİ ÇIKAR BİRLİĞİ? (30/06/2016)
BU ÜLKENİN GEN KAYNAKLARINA SAHİP ÇIKMAK (01/06/2016)
ZEYTİNYAĞLI YİYEMEM AMAN(!) (01/05/2016)
NE OLACAK BU GIDA FİYATLARI YA DA PİYASA EKONOMİSİ FETİŞİZMİ? (01/04/2016)
TARIMDAKİ SÖMÜRÜDEN ÇIKIŞ YOLLARI (01/03/2016)
Gıda Fiyatları Neden Pahalı? (01/02/2016)
İsmet İnönü’den Siyaset Dersleri Niteliğinde Anılar (01/01/2016)
Atatürk'ün Tarım Politikasından Günümüze Dersler (01/12/2015)
Bir Entellektüel Olarak Mustafa Kemal Atatürk (08/11/2015)
DİLİNDEN UTANANLAR (01/11/2015)
Aziz Sancar Üzerine (13/10/2015)
Gıda Üreten Tarımsal Amaçlı Kooperatifler Nasıl Desteklenmeli? (01/10/2015)
Gıda Sektöründe Kooperatifler Neden Öne Çıkmalı? (01/09/2015)
Bu Dünyadan Fikret Otyam Geçti (10/08/2015)
Yunanistan Deneyinden Avrupa Birliği’ni Yeniden Görmek (01/08/2015)
Koalisyon Pazarlığında Çiftçi ve Tarım Öneriler (01/07/2015)
Akademik Kapitalizmin Bilimcilere Getirdiği Olumsuzluklar (01/07/2015)
Karaburun 21. Ütopyalar Toplantısı Üzerine (26/06/2015)
Bilime Akademik Kapitalizm’in Getirdiği Olumsuzluklar (01/06/2015)
Akademik Kapitalizm Ne? (01/05/2015)
Küreselleş(tir)me Sürecinde Dünya’da Bilim ve Teknolojide Yaşanan Değişimler (01/04/2015)
Yunan Algısındaki Türk İmgesinin Kökenleri Üzerine Bir Deneme (01/03/2015)
Çiprazdan Akıl Alanlara…! (11/02/2015)
Meralar Şirketlerin mi, Köylülerin mi Olsun? (01/02/2015)
İktisadi Siyaset Bilmeden Teröre Tanı Koymak! (01/02/2015)
Aziz Nesin’in 99. Doğum Yılında Anımsamak (01/01/2015)
Güler Yüzlü Neoliberalizm Çözüm Yolu İmiş? (01/12/2014)
Televole Ekonomistleri Kimin Hizmetinde? (01/11/2014)
“Emperyalizm ve Türkiye” Kitabı Üzerine (03/10/2014)
“Buğday ile Koyun,Gerisi Oyun” Dediğimiz Ülkemizde,Et Fiyatları Neden Yükseliyor? (01/10/2014)
Ti Sesi Nereden Geliyor? (01/10/2014)
Dünyanın En Zengin Ülkesinde 48 Milyon Aç! (01/09/2014)
İstanbul’u Sel Basması ya da Bilim İle Geleceği Planlama/2 (01/08/2014)
İstanbul’u Sel Basması ya da Bilim İle Geleceği Planlama/1 (01/07/2014)
SOMA’da Ölen İşçilerin Çoğu Tarımdan Ayrılmak Zorunda Bırakılan Çiftçilerdir (01/06/2014)
AKP Neden Yüksek Oy Aldı? (01/05/2014)
2014 Yılı,Neden “Uluslararası Aile Çiftçiliği Yılı” İlan Edildi? (01/04/2014)
Pandora’nın Kutusu,Aslında Sistemin Kutusu Mu? (01/03/2014)
Ege’nin Unutulan Türkleri/2 (01/02/2014)
Ege’nin Unutulan Türkleri/1 (01/01/2014)
Pandoranın Kutusu,Aslında Sistemin Kutusu mu? (01/01/2014)
5. İzmir İktisat Kongresi Üzerine (01/12/2013)
Atatürk ve Oryantalizm (09/11/2013)
Atatürk,Bilim ve Felsefe (08/11/2013)
Atatürk ve Üniversite Devrimi (07/11/2013)
Demokrasi Paketi’nden Toprak Sorununa Çözüm Var mı? (01/11/2013)
“Andımız” Yazarı Dr. Reşit Galip’in Anısına (13/10/2013)
Yerel Seçimler Öncesi, 12 Eylül Askeri Darbesi’ni Nasıl Okumalı? (01/10/2013)
Bayraktar ve Dawkins Oryantalizmin İkiz Kardeşleri mi ? (01/09/2013)
AKP Döneminde Sermayenin Dönüşümü (01/08/2013)
Bu Dünyadan Bir Işıklı Geçti (20/07/2013)
Taksim Gezi Parkı ve Vahşi Kapitalizm (01/07/2013)
Stratejik Plan,Şirket Tarımcılığına Yönelik Olarak Hazırlanmış! (01/06/2013)
Costa-Gavras, “Kapital” filminde de düzenin ipliğini pazara çıkarmaya devam ediyor (01/05/2013)
Kürt Sorunu Topraksız Köylüler Sorunudur (2) (01/04/2013)
Kürt Sorunu Topraksız Köylüler Sorunudur (1) (01/03/2013)
İslam´da Bilimsel İlerleme ve Gerilemenin Tarihsel Nedenleri Üzerine Tezler- 2 (01/02/2013)
İslam´da Bilimsel İlerleme ve Gerilemenin Nedenleri Üzerine Tezler (1) (01/01/2013)
Türkiye Üniversiteleri’nin Kırılma Noktaları (01/12/2012)
Atlantik Ötesinden Alınacak Dersler (01/11/2012)
Gıda Fiyatlarında Spekülasyon Kimin İşine Yarıyor-2 (01/10/2012)
Gıda Fiyatlarında Spekülasyon Kimin İşine Yarıyor? (01/09/2012)
Batı´da Bilimin Gelişimi Üzerine Kimi Tezler (1) (01/08/2012)
Oryantalizmin Kökenleri Üzerine (2) (01/07/2012)
Oryantalizmin Kökenleri Üzerine (1) (01/06/2012)
Bilimci ve Politika (01/04/2012)
Avrupa Birliği Çıkmazında Doğru Tanıyı Koyabilmek (01/03/2012)
Yeni TÜBİTAK Başkanı Din Âlimi mi? (01/02/2012)
Bilim ve Teknolojide Osmanlı´dan Kalan Geri Kalmışlık (01/01/2012)
Özelleştirme ve Yabancılaştırma Sürecinde Tarımsal Su (01/12/2011)
Atatürk ve Galiyev (01/11/2011)
Brezilya Topraksız Köylüler Hareketi ve Türkiye (01/10/2011)
Eşitlikçi İftar Sofraları, Kapitalizmin Çöküşüne Mi Bağlı? (01/09/2011)
Umut Etmek ve Direnmek (01/08/2011)
Ti Sesi Nereden Geliyor? (01/07/2011)
Emperyalizmin Kökeni Üzerine Genetik Arayışlar; Emperyal Genler Var Mı? (01/06/2011)
Gıda Egemenliği Açısından Tarım Politikaları ve Kemalizm (01/05/2011)
Türkiye Biliminin Sorunları (01/03/2011)
Dünya’da BT’de Yaşanan Değişimler (01/02/2011)
Dünya Kooperatifçilik Günü’nde Köy-Koop’lar (01/01/2011)
Tarımda Kapitalist Paradigmaya Seçenek ya da Çözümler (03/12/2010)
Türk Mucizesi ve Tarım (04/11/2010)
Gıda Sektöründe Tekelleşme ve Yabancılaşma (01/11/2010)
Attila İlhan´ı Anlama (18/10/2010)
Merhaba (01/10/2010)