Site İçi Arama

Aşağıdaki formu kullanarak sitemizdeki yazılarda arama yapabilirsiniz.

Bağımsızlık İlkesini Tam Kavrayamayan Bir Vekil: Bekir Sami Bey

Hande Orhon Özdağ

Bekir Sami Bey 1865 yılında Kuzey Kafkasya’nın Osetya bölgesinde doğmuştur. Babası Mustafa Kunduh Paşa, Rus Ordusu’nda general iken Osmanlı Devleti tarafına geçip, Osmanlı Ordusu’nda paşalık yapmıştır. Bekir Sami Bey önce Galatasaray Lisesi’ni tamamlamış, ardından Fransa’da siyasal bilgiler eğitimi görmüştür. Milli Mücadele başlamazdan önce, kâtiplikten valiliğe kadar birçok önemli görevde bulunmuştur.

Sivas Kongresi’nde hazır bulunmuş ve Heyet-i Temsiliye üyeliğine seçilmiştir. İngilizler tarafından dağıtılan son Osmanlı Mebusan Meclisi’nde, Amasya Mebusu olarak görev yapan Bekir Sami Bey, daha sonra Ankara’ya geçmiş ve 23 Nisan 1920 günü açılan Büyük Millet Meclisi’nin ilk kabinesinde hariciye vekili olmuştur. Bekir Sami Bey bu görevde, 8 Mart 1921 tarihine kadar kalabilmiştir.

Şüphesiz ki, Bekir Sami Bey’i Türkiye tarihi açısından önemli kılan, kendisinin yalnızca doğum sancıları yaşayan bir devletin ilk hariciye vekili olması değildir. Bekir Sami Bey, iki dönem Tokat milletvekilliği yapmıştır. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın kurucuları arasında yer almış, İzmir suikastı nedeniyle yargılanmış ve beraat etmiştir. Bütün bunların yanı sıra, Bekir Sami Bey’in vekillikten istifasına neden olan gelişmeler, Milli Mücadele ruhunun kavranması, bir devletin emperyalist güçlere karşı nasıl mücadele ettiğinin ve bağımsızlık ilkesi temelinde nasıl şekillendiğinin hatırlanması açısından oldukça önemlidir.

Bekir Sami Bey, İkinci İnönü Savaşı’nın kazanılmasından sonra düzenlenen Londra Barış Konferansı’na giden Türk heyetinin başkanıydı. Söz konusu konferans, 27 Şubat 1921 ve 12 Mart 1921 tarihleri arasında gerçekleşmiştir. Londra Konferans’ından barış çıkmayışının temel sebebi, Birinci Dünya Savaşı galibi devletlerin, Sevr Anlaşması ile hayata geçirmeye çalıştıkları emellerinden vazgeçmeyişleri, TBMM Hükümeti’nin tam bağımsızlık konusundaki ısrarıdır.

Bekir Sami Bey, Londra Konferansı sırasında Mustafa Kemal’i bilgisi dışında İngiliz, Fransız ve İtalyan heyetiyle sözleşmeler yapmıştır. Bu sözleşmeler, Türklerin kendi ülkelerinde hareketlerini kısıtlayan ve yabancılara özellikle maden işletmeciliğinde ekonomik imtiyazlar veren hükümler içermekteydi. TBMM Hükümeti’nin hiçbirisini onaylamadığı bu sözleşmeler hakkında Mustafa Kemal’in söyledikleri çok anlamlıdır: «Efendiler, İtilâf Devletleri´nin, Londra´ya barış yapmak için gönderdiğimiz Delegeler Heyetimiz Başkanı Bekir Sami Bey´e imza ettirdikleri sözleşmelerdeki maddelerin, Sevr projesinden sonra aralarında imzaladıkları Üçlü Anlaşma adı verilen ve Anadolu´yu nüfuz bölgelerine ayıran bir anlaşmayı millî hükümetimize başka adlar altında kabul ettirme maksadına dayandığı açıktır”.

Bekir Sami Bey’in yaptığı sözleşmeleri ısrarla savunması, istifasının istenmesini kaçınılmaz kılmıştı. TBMM Reisi Mustafa Kemal, Bekir Sami Bey’e gönderdiği 19 Mayıs 1921 tarihli bir mektupta, hükümetin bütün dünyaya ilan etmiş olduğu ilkelerin (Misak-ı Milli) temelini, şöyle açıklamıştı: «Bilinen millî sınırlarımız içinde memleketimizin bütünlüğünü ve milletin bağımsızlığını tam olarak sağlama”.

Bekir Sami’nin istifasıyla sonuçlanan bu süreçten alınacak dersler vardır. Kurtuluş Savaşı’nın yalnızca Yunan Ordusu’na karşı değil, emperyalizme karşı yapılmış olduğu unutulmamalıdır. Bağımsızlık ilkesi temelinde kurulmuş olan Türkiye Cumhuriyeti’nin günümüzde bu bağlamda ne denli zarar görmüş olduğu hatırlanmalıdır. Bu sebeple yazımızı Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu ve Türk Devrimi’nin mimarı Mustafa Kemal’in sözleriyle noktalamak istiyoruz: «İstiklali tam denildiği zaman, bittabi siyasi, mali, iktisadi, adli, askeri, harsi ve her hususta istiklali tam ve serbesti tam demektir. Bu saydıklarımın herhangi birinde istiklalden mahrumiyet, millet ve memleketin manayı hakikisiyle bütün istiklalinden mahrumiyeti demektir”.

Kaynaklar:
Atatürk’ ün Milli Dış Politikası (Kültür Bakanlığı Yayınları)
Atatürk Araştırma Merkezi ( www.atam.gov.tr)



15/02/2011



Yazarın diğer yazıları

Sivilcenin Başı (01/11/2017)
İran İzlenimleri (01/10/2017)
Bir Kedi Bir Martı Bir İstanbul (01/09/2017)
Eğitim Şart (01/08/2017)
Yalnızlığı Tanışarak Aşmak (01/07/2017)
Konuşanın Ağzına Yılan Girsin (01/06/2017)
Kayseri Bizim Olsun (01/05/2017)
Aynı Lider Aynı AB Değişen Ne? (01/04/2017)
Bu Öfke Nereye? (01/03/2017)
Eksik Olmayınız (01/02/2017)
Ölüyor Yaşıyor Korkuyoruz (01/01/2017)
Denize Düştük ‘Şangay Beşlisi’ne Sarılalım (01/12/2016)
Orta Asya’nın Kalbi (01/11/2016)
Özgür Zihinler, Sistem Eleştirisi, Sağlıklı Üslup: Akademik İklim Değişiyor (01/10/2016)
Paspas (01/09/2016)
Her Şeye Rağmen ve Her Şey İçin (01/08/2016)
Sürdürülebilir Kuzey için Sürdürülemeyen Güney (30/06/2016)
Janna Jihad Ayyad (01/06/2016)
Geç (01/05/2016)
Dostum Düşmanımın Düşmanıdır (01/04/2016)
Nisan’dan Nisan’a: Çocuk, Bahar ve Umut (01/04/2016)
Dostum Düşmanımın Düşmanıdır (01/03/2016)
“Haklı” Savaşlar ve “Haklı” Tecavüzler (01/02/2016)
Asla Unutmayalım Diye 2015’te Türkiye (01/01/2016)
Zor (01/12/2015)
Kavramlarla Politik Dünya: ‘Yeni Savaş’lar ve Savaşın Post Modern Yorumu (01/11/2015)
New York’tan İpuçları (01/10/2015)
Karatay Olayı ve Tekerrür (01/09/2015)
Terör ve Psikolojik Savaş (01/08/2015)
Dünyanın “İnsanı” İnsanın “Dünyası” (01/07/2015)
Gelecek Hırsızı (01/06/2015)
Haziran (01/06/2015)
Kitlesel Yoklaşma (01/05/2015)
Yemen’de Orta Doğu (01/04/2015)
Cinnet (01/03/2015)
Charlie Hebdo Yalnızca Charli Hebdo Değildir (01/02/2015)
2015’in Penceresinden Dış Politikaya Bakarken (01/01/2015)
Şovmen Demokrat ABD (01/12/2014)
Tarih Geri Alınamaz (01/11/2014)
Üniversite Gençliği (01/10/2014)
Marsilya´dan Kalkan Gemi (01/09/2014)
“Çözümsüz” Sorunlar ya da Mazlumun Zalimle İmtihanı (01/08/2014)
Kavramlarla Politik Dünya: Uluslararası Terörizm (01/07/2014)
SOMA’ya Ağıt (01/06/2014)
Asya Birleşiyor Avrupa Çözülüyor (01/06/2014)
Suriye’ye ‘Akademik’ Bakmak (01/05/2014)
Ukrayna Dersleri (01/04/2014)
İki Arada Bir Derede: Ukrayna (01/03/2014)
Dikkat Yüzüğünüzde Kan Var! (01/02/2014)
Gidenler Kalanlar Düşenler Yükselenler (01/01/2014)
“İstenmeyen” Olmak (01/12/2013)
Vakit Yaratmak Vaktidir (01/11/2013)
Kadın Sorunu Gelecek Sorunudur (01/10/2013)
Ortadoğu´da Olanlar (01/09/2013)
Dış Politikada Nereden Nereye (01/08/2013)
Yeni Toplumsal Hareketler ve Gezi Parkı Eylemleri (01/07/2013)
Kavramlarla Politik Dünya - İnsani Kalkınma (2) (01/06/2013)
Kavramlarla Politik Dünya – İnsani Kalkınma (01/05/2013)
Kavramlarla Politik Dünya/Ulus Devlet (3) (01/04/2013)
Kavramlarla Politik Dünya / Ulus Devlet (2) (01/02/2013)
Kavramlarla Politik Dünya / Ulus Devlet (I) (01/01/2013)
Kavramlarla Politik Dünya Savaş Barış ve Demokrasi (01/11/2012)
Kavramlarla Politik Dünya/ “Yeni Dünya Düzeni” (01/10/2012)
Kavramlarla Politik Dünya Jeopolitik ve Ardındaki Kapitalizm (01/09/2012)
Kavramlarla Politik Dünya Toplumsal ve Siyasi Olarak Ulusal Güvenlik (01/08/2012)
Kavramlarla Politik Dünya (5) (01/07/2012)
Nükleer Yayılmanın Önlenmesi ya da Sürdürlebilir Emperyalist Yayılma (2) (01/06/2012)
Nükleer Yayılmanın Önlenmesi ya da Sürdürlebilir Emperyalist Yayılma (1) (01/05/2012)
Kavramlarla Politik Dünya 3 (01/04/2012)
Ortadoğu Basınında Türkiye 2 (13/03/2012)
Ortadoğu Basınında Türkiye (01/03/2012)
Kavramlarla Politik Dünya 2 (01/03/2012)
Kavramlarla Politik Dünya 1 (01/02/2012)
Saatleri Ayarlama Enstitüsü Üzerine (20/01/2012)
Kanlı Ocak (01/01/2012)
21 Aralık (21/12/2011)
Satılık Tarih (01/12/2011)
Anday’ın Ölüleri (28/11/2011)
“Noviembre” Soruyor (01/11/2011)
yaşam devingenliğinden notlar (01/11/2011)
İnsan Olma Yolunda Bir Kıvılcım (16/10/2011)
Erkan Yücel: Sanat ve Devrimin Çocuğu (01/09/2011)
Aydınlığın İzini Sürenler İçin: Dün ve Bugün Tevfik Fikret (01/08/2011)
Hafif Bir Karadeniz Esintisi (01/08/2011)
Geniş Zamanlı Şiirlerin Şairi: Ece Ayhan (13/07/2011)
Aziz Nesin ile Tanışmak (01/07/2011)
Cumhuriyet’in Penceresi: İlhan Selçuk (01/06/2011)
Şimdi Sormak Zamanı Elde Kaldı mı Sevmek Düşünmek Anlamak (01/06/2011)
Hüznün Şairi Edip Cansever (18/05/2011)
Ölen Özdemir Asaf Değildi (28/01/2011)
Her Aşkta Üçüncü : Cemal Süreya (08/01/2011)
Zoraki Diplomat Gönüllü Yazar: Yakup Kadri Karaosmanoğlu (13/12/2010)
Ne Üniversitede Ne Siyasette Unutulacak Gündüz Ökçün (24/11/2010)