Site İçi Arama

Aşağıdaki formu kullanarak sitemizdeki yazılarda arama yapabilirsiniz.

Anadolu’dan Bı̇r Elı̇a Kazan Geçtı̇

Şadiye Ceylan

Sessizliği dağıtmak için, “Biliyor musun” diyorum, “bu bölgeden Hititler geçti, Büyük İskender, Romalılar, Timurlenk’in Moğolları, Aziz Pavlus, Selçuklular, Osmanlılar; geçmeyen kalmadı. Ankara yakınlarında Büyük İskender’in düğümü kestiği Gordion’u da gösterebilirdim sana ama geçtik orayı.”

Dalgın dalgın “Haçlılarda geçti değil mi? Diye soruyor; “Evet” diyorum, “Şimdi de Elian Kazan geçiyor.” (Ö.Z. Livaneli)

Evet, inanılması zor olsa da gerçekten bu topraklardan bir Elian Kazan geçti. Yıllarca sinema sanat adına hayallerini kurduğumuz Oscar’ı alarak, üstelik bir tane değil üç Oscar “heykelciğini” alarak bu toraklardan geçti ve gitti.

Aslına bakarsanız Elian Kazan bu topraklara, Anadolu’nun bağrına gelip ufak bir dokunuştan sonra tekrar geri gitmesinin nedeni kendisini Anadolulu bir Rum olarak hissetmesinden gelmektedir. Maalesef birçok yurttaşım gibi bende Elian Kazan diye bir yönetmenin varlığından bir haber yaşıyordum. Hem bu toraklarda doğmuş hem de kendisini bu kadar Anadolulu hisseden bir insanın ondan da ziyade bu kadar büyük bir sanatçının varlığından habersiz olmak büyük bir talihsizlik. Belki de eğer ben o gün kitap aldığım satıcıyla pazarlık yapmasaydım ve aldığım dört kitap için indirim yapmak yerine, bana Zülfü

Livaneli’nin “Elia ile Yolculuk” kitabını vermeseydi (o gün pek memnun kalmadığım bir pazarlıktı ve burun kıvırmaktan geri kalmamıştım) ben hala bu usta yönetmeni tanımamış olacaktım. İstemeyerek aldığım 114 sayfalık kitap bitmesini istemediğim için ve muhteşem okuma tadı hep damağımda kalsın diye günlük sadece tek sayfa okuyarak geçirmeye çalıştım ama maalesef o kadar güzeldi ki (maalesef diyorum çünkü kendimi tutamayıp üçüncü günümde pes edip kitabı bitirmek zorunda kaldım) üç günde kitap bitti ve ben Elian ile tanıştım. Şimdi “O” olmadığı halde kendimi şanslı hissediyorum, çünkü şunu biliyorum ki; bir zamanlar “Onun” bastığı topraklara şimdi ben basıyorum, bir zamanlar soluduğu hava benim şuanda soluduğum havayla (“Onun” yaşadığı dönemde soluduğu hava ebetteki şimdiye göre daha güzeldi ve İstanbul daha yaşanılır bir yerdi) aynı. Beni Elian Kazan’la tanıştırdıkları için öncelikle Ö.Zülfü Livaneli’ye ve daha sonrada sahafçı beyefendiye çok teşekkür ediyorum. Onların benimle tanıştırdığı Elian Kazan’ı şimdi de ben size tanıtmak istiyorum;

7 Eylül 1909 tarihinde Kayseri kökenli bir Rum ailenin çocuğu olarak İstanbul‘da

doğmuştur. Rum asıllıdır. Asıl adı Elias Kazancıoğlu’dur. Babası George Kazancıoğlu’dur.

Annesi Athena ŞiŞmanoğlu’nun köyü Kayseri’deki Germir köyüdür. Ailesi henüz O 4

yaşındayken 1913yılında Amerikaya göç etti. Elia Kazan New Yorkeyaletindeki New

Rochelle’de büyüdü. New Rochelle Lisesinden mezun oldu. Massachusetts’te Williams

College’de yükseköğrenimini tamamladı. Yale Üniversitesi‘nde tiyatro öğrenimi gördü.

1932 yılında New York kenti’ndeki “Group Theatre”da oyuncu olarak tiyatroya

başladı. 1939 yılına kadar burada çalıştı. 1940 yılında tiyatro yönetmenliği yapmaya başladı.

Tüm Amerika’da ünlü oldu ve Broadway‘in en iyi yönetmenleri arasına girdi. 1944 yılında

sinema filmleri yönetmeye başlamıştır.

1947 yılında “Actors Studio” adında oyunculuk okulunu Cheryl

Crawford ve Robert Lewis‘le birlikte kurdu. Marlon Brando ve James Dean gibi efsane oyuncular yetiştirdi. “İhtiras Tramvayı”, “Rıhtımlar Üzerinde”, “Cennet Yolu” gibi başyapıtlara imza attı. En gözde öğrencilerinden biri unutulmaz filmlerinde başroller verip bir ikon haline getireceği Marlon Brando‘ydu. ‘Rıhtımlar Üzerinde’ ve Tennessee Williams’ın oyunundan uyarladığı ‘Arzu Tramvayı’yla Brando’yu yaratırken, en iyi filmlerinden biri sayılan ‘Cennet Yolu’yla James Dean efsanesini ortaya çıkarttı. Kazan, tanınmamış oyuncularla çalışmayı severdi. Rod Steiger, Natalie Wood, Lee Remick, Warren Beaty gibi isimlerin onunla çalıştıktan sonra yıldız oldular.

1952 yılında Amerikan Karşıtı Faaliyetleri İzleme Komitesi’nce (HUAC) sorgulandı. Sinema sanayiinden komünist eğilimli sekiz arkadaşını ele vererek onların kariyerlerinin sona ermesine yol açmıştı. Bunlardan birisi olan senarist Abraham Polonsky, Elia Kazan’ın 1999 yılında onur Oscar’ı alacağını duyunca “Umarım ödülünü alırken birisi onu vurur” demişti. 1999 yılında 71. Akademi Ödüllerinde Yaşam boyu Onur Ödülü’nü, HUAC sorgusu nedeniyle protestolar arasında aldı. Kendisi de Komünist Parti üyesi olan Kazan, Senatör McCarthy’yle işbirliği konusunda hiç geri adım atmadı. 1997‘de İstanbul Film

Festivali‘nden Onur Ödülü almaya geldiği sırada Cumhuriyet Gazetesinden Ahu Antmen’e verdiği röportajda konuyla ilgili şunları söylemişti: “Doğru olduğuna inandığım şeyi yaptım. Özür dilemiyorum. Utanmıyorum. Ve beni mutsuz etmiyor.”

1960-1964 yılları arasında da New York‘da Lincoln Sahne Sanatları Merkezi Repertuar Tiyatrosu’nda yönetmenlik yaptı.

1960’ların ortalarında tiyatrodan uzaklaşmaya başladı; sinemayı da ikinci plana bırakarak yazarlık yapmaya başladı.

1988 yılında 7. Uluslararası İstanbul Film Festivalinde seçici kurul başkanlığı yaptı. Ayrıca 1988yılında yönetmenliğini ve senaristliğini Zülfü Livaneli‘nin yaptığı Uğur

Polat, Sevtap Parman, Rutkay Aziz, Menderes Samancılar, Kenan Pars, Fikret

Kuşkan‘ın oynadığı “Sis” adlı filmde küçük bir rolde konuk oyuncu olarak oynadı.

Evlilikleri

1.Eşi, Molly Day Thatcher

2.Eşi, Barabara Loden

3.Eşi, Frances Rodges

Elia Kazan, 23 Eylül 2003 tarihinde ABD, New York, Manhattan’da 94 yaşında

öldü.

Ödülleri

1999 – 71. Akademi Ödüllerinde Yaşamboyu Onur Ödülü

1964 – 21.Altın Küre Ödülleri – En İyi Yönetmen (Amerika Amerika)

1957 – 14.Altın Küre Ödülleri – En İyi Yönetmen (Baby Doll)

1956 – 13.Altın Küre Ödülleri – En İyi Film (East of Eden)

Senaryosunu Yazdığı Filmler :

2012 – Love, Marilyn

1969 – The Arrangement

1963 – Amerika Amerika

Yapımcı olduğu Filmler:

1961 – Aşk Bahçesi

1960 – Wild River

1956 – Baby Doll

Oyuncu olduğu Filmler :

2007 – Brando (Himself (archive footage) (TV Filmi)

2004 – The 76th Annual Academy Awards (Kendisi) (TV Filmi) 2004 – Tell Them Who You Are (Kendisi)

1988 – Sis (Kahvede tavla oynayan Yaşlı Adam)

1941 – Blues In The Night (Nickie Haroyen)

1940 – City For Conquest (Googi Zucco)

Yönetmen Olduğu Filmler :

1976 – Son Patron (Sinema Filmi)

1972 – The Visitors (Sinema Filmi)

1969 – The Arrangement (Sinema Filmi)

1963 – Amerika Amerika (Sinema Filmi)

1961 – Aşk Bahçesi (Sinema Filmi)

1960 – Wild River (Sinema Filmi)

1957 – A Face in the Crowd (Sinema Filmi)

1956 – Baby Doll (Sinema Filmi)

1955 – East of Eden (Sinema Filmi)

1954 – Rıhtımlar Üzerinde (Sinema Filmi)

1953 – Man on a Tightrope (Sinema Filmi)

1952 – Viva Zapata! (Sinema Filmi)

1951 – İhtiras Tramvayı (Sinema Filmi)

1950 – Panic in the Streets (Sinema Filmi)

1949 – Pinky (Sinema Filmi)

1947 – Centilmenlik Anlaşması (Sinema Filmi)

1947 – Boomerang! (Sinema Filmi)

1945 – A Tree Grows in Brooklyn (Sinema Filmi)

Kitapları :

1962 – “America America”. New York: Popular Library. (Türkçede “Amerika Amerika”, Yaba Yayınları, 1994 çev:Özay Süsoy.)

1967 – “The Arrangement: A Novel”. New York: Stein and Day. (Türkçede “Uzlaşma” (2 cilt halinde), 1972, E-Yayınları, çev: Nazar Büyüm)

1972 – “The Assassins”. Londra: Collins. (Türkçede “Babanın Suçu”, Altın Kitaplar, 1973, çev: Hemri Kamdiyoti, Ferit Gürsu)

1973 – “Kazan on Kazan”. Londra: Secker and Warburg.

1975 – “The Understudy”. New York: Stein and Day.

1977 – “A Kazan Reader”. New York: Stein and Day.

1978 – “Acts of Love”. New York: Warner. (Türkçede “Erkekten Erkeğe”, Cep Kitapları, 1981, çev: Osman Deniztekin)

1982 – “The Anatolian”. New York: Knopf.

1988 – “Elia Kazan: A Life”. New York: Knopf. (Türkçede “Bir Yaşam”, 1989, Güneş yay. çev: Nihal Yeğinobalı)

1994 – “Beyond the Aegean”. New York: Knopf.

1999 – “The Master Director Discusses His Films”. New York: Newmarket Press. 2005 – “Elia Kazan”. New York: Harper Collins.

2009 – “Kazan on Directing”. New York: Knopf.



01/09/2017



Önceki yazılar

Sergei Mikhaylovich Eisenstein (01/11/2017)
Milli Sinema (Beyaz Sinema) (01/10/2017)
Toplumsal Gercekçı̇lı̇k Akımı Bağlamında: Gecelerı̇n Ötesı̇ Fı̇lmı̇ (Metin Erksan) (01/08/2017)
Bir Yönetmen ve Kuramcı: Jean Mitry (01/07/2017)
Sinema ve Propaganda (01/06/2017)